BİRİNCİ KISIM

Teşkilât, vazife ve mesuliyet

Birinci bölüm

Merkez ve vilâyetler teşkilâtı ve vazifeleri

Teşkilât:

Madde 1 — Maliye Vekâleti Başhukuk müşavirliği teşkilâtına ait vazifeler Başhukuk müşavirinin nezaret ve murakabesi altında hukuk müşavirleri, merkez, vilâyet ve bölge muhakemat müdürleri, müşavir avukat, avukat ve yardımcı avukatlarla avukat namzetleri tarafından görülür.

Merkez teşkilât kadroları bu kanuna bağlı 1, Vilâyetler teşkilâtı kadroları 2 numaralı cetvelde gösterilmiştir.

Merkezdeki vazifeler:

Madde 2 — Başhukuk müşavirliği ve Muhakemat Umum Müdürlüğü, hususi kanunlarla Hazine Hukuk müşavirliğine verilmiş olan işlerden başka:

A) Vekâlet makamından veya Vekâlet makamının muvafakatiyle vekâlet dairelerinden sorulan işlerin hukuki icapları hakkımda mütalâa vermek;

B) Hazineye ait mukavele projelerini hazırlamak Veya alâkalı dairelerle diğer vekâletlerden gönderilen mukavele projeleri üzerinde tetkikler yaparak mütalâa beyan etmek;

C) Vekâletlere ve umumî muvazene içindeki dairelere ait her türlü hukuk ve ceza dâvalariyle icra işlerini ait olduğu makam ve mercilerde ikame, takip ve müdafaa ettirmek;

D) Hazineyi ilgilendiren idari dâvalara ait olmak üzere diğer vekâletlerle umumî muvazene içindeki dairelerin hazırlayıp gönderecekleri müdafaanamelerin malî hükümlere uygun olarak hazırlanmalarını temin etmek ve hu dâvaların duruşmalarında bu vekâlet ve daireleri, hukuk müşavirleri, müşavir avukat veya Hazine avukatları marifetiyle Devlet Şûrasında temsil ettirmek;

E) Adli ve idari kaza mercilerinden, hakemlerden, icra daireleriyle noterler tarafından vekâlete veya vekâlet dairelerine yapılacak tebliğleri Vekâlet veya bu daireler namına kabul ederek cevaplarını hazırlamak veya hukuki icapları hakkında alâkalı dairelere gerekli tebliğleri yapmak;

F) Müşavirliğe bağlı merkez ve vilâyetler teşkilâtının faaliyetlerini hukuk müşavirleri veya müşavir avukatlar marifetiyle teftiş veya murakabe ettirmek; 

Vazifeleriyle mükelleftir,

Vilâyetlerdeki vazifeler:

Madde 3 — Vilâyet Muhakemat Müdürleri:

A) Defterdarlıktan ve vilâyet idare şubelerinden sorulan işlerin hukuki icapları hakkında mütalâa vermek;

B) Hazineye ait her türlü davalarla umumî muvazene içindeki dai­relere ait hukuk ve ceza dâvalarının ve bütün icra işlerinin ait olduğu makam ve mercilerde takip ve müdafaasını yaptırmak;

C) Hususi kanunlarında ayrıca tebliğ mercii gösterilmemiş olan Hazineye ait adli ve idari kaza mercileri hakemler, icra daireleri ve noterler tarafından yapılacak tebliğleri kabul ederek vazifeli dairelere vermek ve icabına göre cevaplarını hazırlamak ve muameleleri hakkında gerekli tebliğleri yapmak;

D) Vilâyete bağlı kazalardaki işleri senede en az bir defa teftiş etmek veya muavinleri, vilâyet müşavir avukat veya avukatları marifetiyle teftiş ettirmek ve hazırlıyacakları raporları vekâlete göndermek;

Vazifeleriyle mükelleftir.

Bölge Muhakemat Müdürleri:

Madde 4 — Dâva ve icra işleri bir Muhakemat Müdürlüğü tesisini icabettirecek kadar fazla olmayan bir kaç vilâyete ait işler bu vilâyetlerden birinde teşkil olunacak bölge Muhakemat Müdürlüğüne bağlanabilir.

Bölge Muhakemat Müdürleri 3 üncü maddede ve bu kanunun diğer maddelerinde yazılı vazifeleri görmekle mükelleftir.

Vazifelerin ayrılması:

Madde 5 — Hukuk müşavirleriyle merkez Muhakemat Müdürü, müşavir avukat ve avukatlar, yardımcı ve namzet avukatlar merkezde Başhukuk müşavirliğine, vilâyetlerde Muhakemat Müdürlüklerine ve teşkilât olmıyan yerlerde defterdarlıklara, kaza Hazine avukatları, Malmüdürlüklerine bağlıdırlar.

İkinci bölüm

Tâyin, terfi ve mezuniyet

Merkez memurlarının tâyin usulleri:

Madde 6 — Merkez teşkilâtı 'kadrolarında yazılı memuriyetlerden Başhukuk müşaviri ve Muhakemat Umum Müdürü, Maliye Vekilinin teklifi re hukuk müşavirleriyle Merkez Muhakemat Müdürü ve birinci sınıf müşavir avukatlar Başhukuk müşavirinin inhası ve vekâletin teklifi üzerine kararname ile, diğerleri Başhukuk müşavirinin inhası ile doğrudan doğruya vekâletçe tâyin olunurlar. Başhukuk müşaviriyle Merkez Muhakemat Müdürünün, hukuk müşavirlerinin ve müşavir avukatların tâyin ve terfilerinde 3656 numaralı kanunun altıncı maddesi hükümleri tatbik olunur.

Vilâyet memurlarının tâyin usulleri:

Madde 7 — Vilâyetler teşkilât kadrolarında yazılı memuriyetlerden birinci sınıf Muhakemat Müdürleri Başhukuk müşavirinin inhası ve vekâletin teklifi üzerine kararname ile ve diğer Muhakemat Müdürleriyle muavinleri, müşavir avukat ve Hazine avukatları ve yardımcı avukatlar Başhukuk müşavirinin inhasiyle vekâletçe tâyin olunur.

Muhakemat müdürleriyle müşavir avukatların tâyin ve terfileri 3656 numaralı kanunun 6 ncı maddesi hükümlerine tabidir.

Hazine avukat namzetliğine alınma şartları :

Madde 8 — Hazine avukat namzetleri Türk Hukuk Fakültesi veya mektebi mezunları veya yabancı bir memleket hukuk fakültesinden, yahut Siyasal Bilgiler Okulundan mezun olup ta noksan kalan derslerden Hukuk Fakültesinde imtihan vererek tasdikname almış olanlar arasında müsabaka ile seçilirler. Bu maksatla her sene Hazine avukat namzetliğine alınacakların sayısı ve imtihan şartları ilân ve açılacak müsabakalarda muvaffak olanlar Hazine avukat namzetliğine tâyin olunur.

Hazine   yardımcı   avukatlığına tâyin şartları :

Madde 9 — İki yıl namzetlikte çalışanlar avukatlık imtihanlarına girmeğe mecburdurlar.

Mazeretsiz olarak imtihana girmiyenlerin namzetlik kayıtları silinerek vazifelerine son verilir.

Usulü dairesinde tevsik olunan mazeretleri sebebiyle imtihana girmiyenlerin namzetlikleri altı ay daha uzatılabilir.

Bu müddet geçtiği halde mazeretleri davam edenler başka vazifelere naklolunur. İmtihanda muvaffak olamayanların altı ay daha vazifelerine devam etmelerine müsaade olunabilir. Bu müddetin hitamında yapılacak ikinci imtihanda dahi muvaffak olamıyanların namzetlik kayıtları silinir. Bu madde mucibince namzetlik kayıtları silinenlerin başka vazifelerde istihdamları caizdir.

Yardımcı avukatlar :

Madde 10 — İki yıl namzetlikte çalıştıktan sonra Avukatlık Kanu­nuna tevfikan Adliye Vekâletince yapılacak imtihanlarda muvaffak olanlar derece sırası itibariyle münhal Hazine yardımcı avukatlıklarına terfi ettirilir ve terfi edenlere kadro maaşları tam olarak verilir.

Derece sırası itibariyle münhal Hazine yardımcı avukatlığına terfi ettirilememiş olanlara ilk münhallere tâyinleri yapılmak üzere yardımcı avukat unvanı verilir. Bunların imtihanlardan sonra namzetlik kadrolarında çalıştıkları müddet zarfında geçen hizmetleri yardımcı avukatlıkta geçmiş sayılır.

Hazine avukat namzetlerinin imtihan zamanları Maliye ve Adliye Vekillikleri arasında kararlaştırılır.

Mecburi hizmet :

Madde 11 — Avukatlık stajını Hazine avukat namzetliğinde geçir­miş olanlar namzetlikte geçen müddet hariç olmak üzere dört yıl hizmet etmeğe mecburdurlar.

Ruhsatnameler ancak mecburi hizmetin ikmalinden sonra verilir.

İki senede terfi :

Madde 12 — Yardımcı avukatlık, Hazine avukatlığı ve müşavir avukatlık ayrı sınıflardır. Meslekî bilgi ve muvaffakiyet gösterenlerin her sınıfta bir defaya mahsus olmak üzere iki senede terfileri caizdir. Terfi edenlere kadro maaşları tara olarak verilir.

Avukatların izinleri :

Madde 13 — Avukat adedi birden fazla olan yerlerde Hazine avu­katları mahkemelerin umumî tatili devam ettiği müddetçe izinli sayılırlar. Bu hüküm, müşavirlerle müşavir avukat, yardımcı ve namzet avukatlara ve Muhakemat Müdürlerine şâmil değildir. Mezuniyetin tatbik olunacağı yerleri ve bu yerlerde tatil zamanında mühim ve acele işlerin nasıl görüleceği ve hangi avukatların nöbetçi kalacakları vekilikçe tâyin olunur. Umumî tatilden faydalanamıyan avukata senede bir ay izin verilir. Hastalık sebebiyle verilecek izinlerle diğer memurların izinleri Memurin Kanununun umumî hükümlerine tabidir.

Üçüncü bölüm

İnzibati cezalar :

Madde 14 — Hazine avukat namzetleriyle yardımcı avukatlar ve Hazine avukatları hakkında Memurin Kanununda yazılı inzibati cezalardan herhangi biri, Memurin Kanunundaki tertibe bakılmaksızın, tatbik olunabilir. Lüzum ve zaruret halinde vazifelerine de son verilebilir. Bu hüküm, büro hizmetlerinde çalıştırılanlar hakkında bu hizmetlerde bulundukları müddetçe tatbik olunmaz. Memuriyetten ihraç cezasının tatbiki Memurin Kanununun hükümlerine tabidir.

Diğer memurlarla müşavirler, müşavir avukatlar ve muhakemat müdürleri hakkında Memurin Kanununun inzibati cezalara ait umumî hükümleri tatbik olunur.

Cezaların tatbik Şekli :

Madde 15 — Avukat namzetleriyle yardımcı avukatlar ve avukat­lar hakkındaki inzibati cezalar Başhukuk müşaviri ve Muhakemat Umum Müdürünün reisliği altında hukuk müşavirleri ve Merkez Muhakemat Müdürü ile bir müşavir avukattan teşkil olunacak komisyon kararı üzerine vekillikçe tatbik olunur. Bu kararlar katî olup kazai hiç bir murakabeye tabi değildir.

Vazifelerine son verilenlerin Hazine avukatlığından başka Devlet hizmet ve memuriyetlerinde kullanılmaları caizdir.

Memurin Muhakemat Kanununun tatbiki:

Madde 16 — Vazifelerine mütaaıllik suçlardan dolayı maaşlı ve ücretli avukatlar hakkında Memurin Muhakemat Kanunu tatbik olunur.

Yasaklar:

Madde 17 — İstifa suretiyle veya cezalı olarak vazifelerinden ayrılan hukuk müşavirleriyle müşavir avukat, avukat ve yardımcı avukatlar ve Muhakemat Müdürleri vazifelerinden ayrıldıkları tarihten itibaren bir yıl geçmedikçe Devlet idareleri (Hususi idareler ve belediyeler dâhil) ve sermayesinin en az yarısı Devlete ait müessese ve teşekküller aleyhine dâva kabul ve iş takip etmekten ve rey vermekten ve istişare kabul etmekten memnudurlar. Dâva kabul edenlerle ortak da olamazlar. Bu yasağa karsı hareketi görülenler hakkında Türk Ceza Kanununun 240 ncı maddesi tatbik olunmakla beraber bu gibiler bir daha Hazine hizmetlerinde kullanılmazlar.

İKİNCİ KISIM

Dâva ve icra işlerinin takip ve müdafaası

Birinci bölüm

Hukuk ve Ceza dâvalariyle idarî dâvalarda temsil

Adli mercilerde temsil:

Madde 18 — Umumî muvazene içindeki dairelere ait hukuk ve ceza dâvalarında ve her türlü icra takiplerinde bu daireleri mahkemeler, hakemler, icra daireleri ve dâva ve icra işleriyle alâkalı sair merciler nezdinde temsil vazifesi Maliye Vekâletine bağlı Hazine avukat ve yardımcı avukatları tarafından görülür.

Hukuk müşavirleriyle müşavir avukatlar ve muhakemat müdürleri dahi bu salâhiyeti kullanabilirler.

Hazine avukatı bulunmıyan yerlerdeki dâva ve icra işlerinde bu daireler âmirleri tarafından temsil olunur.

Temsil salâhiyetinin kullanılması tarzı:

Madde 19 — Dâva ve icra işlerinde temsil salâhiyetini haiz bulunanların bir listesi merkezde Muhakemat Umum Müdürlüğünce ve vilâ­yetlerle kazalarda muhakemat müdürleri ve olmıyan yerlerde defterdar ve malmüdürleri tarafından o yerin Cumhuriyet Müddeiumumisine verilir. Bu listelerin birer nüshası müddeiumumîliklerce mahkemelere ve icra dairelerine gönderilir.

Temyiz Mahkemesi ile Devlet Şûrasındaki duruşmalarda temsil salâhiyetini kullanacakların isimleri ayrıca Temyiz Mahkemesi Başmüddeiumumiliğine ve Devlet Şûrası Umumî Kâtipliğine bildirilir.

Listelerde isimleri yazılı olanlar ve bütün müşavir avukatlar ve Devlet dairelerini mahkemeler, hakemler ve icra daireleriyle sair kaza mercileri nezdinde temsile salahiyetli hukuk müşavirleri ve muhakemat müdürleri Baroya kaydedilmeksizin ve vekâletname göstermeğe lüzum olmaksızın temsil salâhiyetini kullanırlar. Temsil salâhiyeti sona eren­lerin isimleri yukarıda yazılı mercilere derhal bildirilir.

Başhukuk müşavirliği ve Muhakemat Umum Müdürlüğü teşkilât kadrolarına dâhil olanlardan Devlet dairelerini kaza mercilerinde avukat sıfatiyle temsil edenler hakkında Avukatlık Kanununun hükümleri dai­resinde disiplin takibatı icrası, vazife gördükleri yerin barosuna aittir.

Temsil salâhiyetinin şümulü:

Madde 20 — Merkez teşkilâtında temsil salâhiyetini haiz bulunanların bu salâhiyetleri merkez ve vilâyetlerle mülhakata ait bütün dâva ve icra takiplerine şamil, vilâyetlerdeki muhakemat müdürleriyle müşavir avukat, avukat ve yardımcı avukatların salâhiyetleri vilâyet merkez ve mülhakatına ve kaza avukatlarının salâhiyetleri yalnız kaza ve teşkilât olan nahiyelerdeki işlere münhasırdır. Temsil salâhiyeti mahdut olanlara diğer vilâyet ve kazalardaki işlerin takip ve müdafaasına me­mur edilmeleri halinde vekillikçe ayrıca selâhiyetname verilir. Bu salâhiyetnamelerin mahkeme ve icra dairelerine verilmesi mecburidir. Ankara'dan başka diğer vilâyet ve kaza avukatlarının Temyiz Mahkemesi ve Devlet Şûrası nezdinde temsil salâhiyetini kullanabilmeleri vekillikçe kendilerine ayrıca salâhiyet verilmiş olmasına bağlıdır.

Devlet dairelerinin daire âmirleri veya serbest avukatlar tarafından temsili:

Madde 21 — Hazine avukatı bulunmıyan yerlerde daire âmirleri temsil salâhiyetlerini, sıfatlarını söylemek ve icabında hüviyetlerini tevsik etmek suretiyle kullanırlar. Devlet dairelerinin serbest bir avukat tarafından temsili Avukatlık Kanunu ile Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun umumî hükümlerine tabidir.

İdari dâvalarda temsil:

Madde 22 — İdarî dâvaların açılması, idareler aleyhine açılan bu nevi dâvaların takip ve müdafaası daire âmirlerine veya bu dairelerin bağlı bulundukları vekâletler hukuk müşavirlerine ait olup Devlet Şûrasındaki duruşmalarda bu daireler kendi âmirleri veya hukuk müşavirleri tarafından temsil olunur. Hazineyi ilgilendiren işlerde bu vazife Hazine müşavir veya avukatları tarafından yapılır.

Yemin teklifi ve reddi:

Madde 23 — Miktar veya kıymeti üç yüz liraya kadar olan (üç yüz dâhil) dâvalarla değeri belli olmıyan diğer sulh dâvalarında, karşı tarafa yemin vermeğe muhakemat müdürleri ve olmıyan yerlerde dâvanın taallûk ettiği daire âmirinin muvafakatini almak şartiyle Hazine avukatı salahiyetlidir. Avukat olmıyan yerlerde bu salâhiyet doğrudan doğruya daire âmirleri tarafından kullanılır.

Üç yüz lirayı geçen dâvalarda yemin teklifi Maliye Vekilliğinin iznine bağlıdır.

Merkezde, vekâletlere karşı yemin teklifi halinde yemin vekilin salâhiyet vereceği alâkalı daire âmiri tarafından eda olunabilir.

İkinci bölüm

İdarî dâvaların müdafaa ve takibi usulleri

Hazineyi alâkalandıran idari dâvalar:

Madde 24 — Malî hususları ihtiva eden ve Hazineyi ilgilendiren işlerden merkezde Maliye Vekâletine ve vilâyet ve kazalarda muhakemat müdürlerine ve bulunmıyan yerlerde en büyük mal memuruna haber verilmesi ve dairelerince hazırlanacak müdafaaname projelerinin işe ait dosya ve evrak ile birlikte bu mercilere gönderilmesi mecburidir. Bu nevi işler hazinenin alâkalı dairelerince tetkik olunarak müdafaanamelerde yapılması gerekli değişiklikler hakkında Hazinenin görüş ve anlayışı bu dairelere bildirilir. Esasta kesin bir 'görüş ayrılığı olmadıkça bu müdafaaların Hazinenin anlayışına uygun olarak yapılması esastır.

Muhasiplerce kabul edilmeyen mu­amele  ve  tasarruflar sebebiyle açılan idari dâvalarda husumet:

Madde 25 — Umumî muvazene içindeki dairelerin Divanı Muhasebatça veya muhasiplerce kabul edilmiyen muamele ve tasarrufları sebebiyle alâkalılar tarafından Devlet Şûrasında açılacak idarî dâvalarda husumet Hazineye ait olup bu nevi dâvalara ait müdafaanameler Hazinece hazırlanarak duruşmalarda Hazine kendi müşavir veya avukatları tarafından temsil olunur.

Üçüncü bölüm

Hukuk ve ceza dâvalarının ve icra işlerinin takibi usulleri

Dâvaların açılması ve icra takiplerinin başlaması:

Madde 26 — Merkezde Başhukuk Müşaviri ve Muhakemat Umum Müdürünün ve vilâyetlerde muhakemat müdürlerinin ve teşkilât olmıyan yerlerde Hazine avukatının muvafık mütalâası olmadıkça hiç bir dâva açılamaz ve hiç bir icra takibi yapılamaz.

Maddî veya hukuki sebeplerle dâva açılmasında ve icra takibinde fayda umulmıyan işlerde muhakemat müdürleri ve olmıyan yerlerde Hazine avukatları tarafından mucip sebepleri gösterilmek suretiyle ve­rilecek mütalâa derhal vekâlete bildirilerek alınacak emir ve talimata göre hareket olunur.

Hazine avukatlığı teşkilâtı olmıyan yerlerde dâva açılmasına veya icra takibine lüzum görülmiyen işler hakkında daire âmirleri mütalâalarını Maliye Vekâletine bildirerek alacakları talimat dairesinde hareket ederler.

Muhakemat müdürleriyle Hazine avukatları ve daire âmirleri müd­detli işlerde hakkın düşmesini önliyecek tedbirleri almakla mükelleftirler.

Açılan dâvalarla başlıyan icra takiplerinden vali ve kaymakamların, vaz geçme salâhiyetleri:

Madde 27 — Üç yüz liraya kadar (üç yüz dâhil) bir Devlet alacağı veya bu değerdeki bir hak veya menfaat dâva veya icra yoluyla takipolunmakta iken, takibata devam etmekte veya takibin Devlet aleyhine ne­ticelenmesi halinde yüksek dereceli mahkeme ve mercie müracaatta bir fayda umulmazsa avukatın mucip sebepleri gösteren mütalâası ve teş­kilât olan yerlerde Muihakemat Müdürünün ve olmıyan yerlerde daire âmirlermin göstereceği lüzum üzerine defterdarlığın teklifiyle takipten vazgeçme emri vermeğe ve dâva veya icra kayıtlarını sildirmeğe valiler salahiyetlidir.

Bölge muhakemat müdürlüklerine bağlı olan vilâyet ve kazalarda bu salâhiyet, muhakemat müdürlüğünün mütalâası alınarak dâva veya takip hangi vilâyete ait ise defterdarın teklifi üzerine o vilâyet valisi tarafından kullanılır.

Dâvanın veya icra takibinin Maliyeden başka bir daireye taallûku halinde bu yola gidilmezden önce bu dairenin o yerdeki en yüksek âmirinin mütalâası alınır.

Hazine avukatının veya muhakemat müdürünün teklifine dairesi âmiri razı olmaz veya vilâyetçe bu teklif reddolunursa keyfiyet Maliye Vekâletine bildirilir.

Daire âmirinin muvafakat veya valilerin tasvip etmedikleri dâva ve icra takiplerinden vazgeçmeğe Maliye Vekili salahiyetlidir.

Kazalarda miktar ve değeri elli liraya kadar (elli lira dâhil) olan işlerde Hazine avukatının ve olmıyan yerlerde daire âmirinin mütalâası ve malmüdürünün teklifi üzerine dâva veya icra takiplerinden vaz­geçmeğe kaymakamlar salahiyetlidir. Kaymakamlarca kabul edilmiyen teklifler hakkında valilerce verilecek karar katidir.

Bu madde hükmü, vekâletin emriyle açılan dâvalarla icra takip­leri hakkında tatbik olunmaz; bu nevi takiplerden vazgeçilebilmesi ve­kâletin iznine bağlıdır.

Maliye Vekilinin vazgeçme salâhiyeti:

Madde 28 — On bin liraya kadar (on bin lira dâhil) bir hakkın veya menfaatin terkini tazammun eden ve maddi veya hukuki sebeplerle takip edilmesinde veya yüksek dereceli mahkeme ve mercilerde tetkik olunmasını istemekte fayda umulmıyan dâva ve icra takiplerinden Mu­hakemat Umum Müdürünün teklifi üzerine vazgeçmeğe Maliye Vekili salahiyetlidir.

Devlet Şûrası karariyle vazgeçme:

Madde 29 — Miktar ve değeri on bin lirayı geçen dâva ve icra takiplerinden ve aleyhte neticelenenlerin yüksek dereceli mercilerce tetkikini istemekten vazgeçilmesi, Devlet Şûrasının muvafık mütalâası üzerine Maliye Vekâletince kararname alınmasına bağlıdır.

Dâvaya veya icraya intikal etmiş olan ihtilâfların sulh yoluyla halli:

Madde 30 — Umumî muvazene içindeki daireleri alâkalandıran ve mahkemelere, hakeme veya icraya intikal etmiş olan işlerin sulh yoliyle hallinde menfaat görüldüğü takdirde Muhakemat Umum Müdürünün teklifi üzerine on bin liraya kadar (on bin lira dâhil) bir hakkın tanınması veya menfaatin terkini tazammun eden anlaşmalar yapmağa Maliye Vekili salahiyetlidir. Bu miktarı geçen anlaşmalar Devlet Şûrasının muvafık mütalâasiyle ve alınacak kararname ile yapılır.

Dâvaya veya icraya intikal etmemiş olan ihtilâfların sulh yoluyla halli:

Madde 31 — Bir mukavele mevcut olsun olmasın umumî muvazene dahilindeki Devlet daireleriyle diğer daire, müessese ve teşekküller veya hakikî ve hükmî şahıslar arasında çıkan ve henüz kaza mercilerine, hakeme veya icraya intikal etmemiş bulunan hukuki ihtilâfların sulh yoluyla hallinde menfaat görüldüğü takdirde Başhukuk Müşavirinin mütalâasına istinaden on bin liraya kadar bir hakkın tanınması veya menfaatin terkini tazammun eden anlaşmalar veya mukavele tadilleri yapmaya vekâletler salahiyetlidir.

Bu miktarı geçen anlaşmalarla mukavele tadilleri, Devlet Şûrasının mütalâasına istinaden Maliye Vekâletince alınacak kararname ile yapılır.

Başhukuk müşavirliğinin veya Devlet Şûrasının mütalâalarına muhalif olarak anlaşmalar veya mukavele tadilleri yapılabilmesi İcra Vekilleri Heyetinden karar alınmasına bağlıdır.

Bir mukavelenin tatbikinden karşılıklı olarak vazgeçmek ve akdi feshetmek anlaşma hükmündedir.

Bu gibi hallerde tatbikinden vazgeçilen mukavele teminatının miktarına göre mütalâası alınacak merci tâyin ve bu madde bükümleri dairesinde hareket olunur.

Mukavelelerde yazılı sebeplerle müddetlerin uzatılması ve mukavelede tasrih olunan mücbir sebeplerin takdiri âkit vekâlet ve dairelere aittir. Mukavele dışında kalan mücbir sebeplerle mukavelelerde yapılacak tadillere veya müddetlerin uzatılmasına veya mukavelelerin karşılıklı olarak tasfiyesine mütaallik hususlarda 1, 2 ve 3 üncü fıkralar hükümleri tatbik olunur.

Kanun yollarına müracaat mecburiyeti:

Madde 32 — 27, 28, 29 ve 30 uncu maddeler hükümlerine uygun bir karar alınmış olmadıkça tamamen veya kısmen Devlet aleyhine neticelenen dâvalarla icra takiplerinden yüksek dereceli mercilerde tetkiki istenilmesi mümkün olanlar hakkında kanun yollarına gidilmesi mecburidir. Zikri geçen maddeler gereğince terkin yoluna tevessül edilmiş olmakla beraber bu muamele henüz neticelenmemişse kanunen muayyen olan müddet içerisinde kanun yoluna müracaat ve terkin teklifi üzerine verilecek karara göre hareket olunur.

Bu mecburiyeti yerine getirmemek suretiyle hukuki veya maddi sebeplerle bozulması (mümkün bir hükmün katileşmesine ve bir hakkın kaybolmasına sebep olan avukatlarla daire âmirleri hakkında kanuni takibat yapılmakla beraber husule gelen zarar hükmün katileştiği tarihten itibaren on sene içerisinde kendilerine hükmen tazmin ettirilir.

Tashihi karar, iadei muhakeme ve hakem kararlarına karşı itiraz salâhiyetinin kullanılması tarzı:

Madde 33 — Tashihi karar veya iadei muhakeme veya 3533 numaralı kanun mucibince hakemlerce verilmiş olan kararlara karşı itiraz yoluna gidilmesi için kanuni sebepler mevcut olup olmadığının takdiri dâvayı takibeden avukata ve teşkilât olmıyan yerlerde daire âmirlerine aittir. Muhakemat Müdürlüğü teşkilâtı olan vilâyetlerde Hazine avukat­ları bu husustaki esbabı mucibeli mütalâalarını Muhakemat Müdürlüğüne ve merkezde Muhakemat Umum Müdürlüğüne bildirirler ve ala­cakları talimat dairesinde hareket ederler.

Mevzusuz dâva ve takiplerin terkini ve cezada verilen beraet kararlarına karşı kanun yollarına müracaattan, vazgeçilmesi:

Madde 34 — Mevzuu kalmıyan veya yanlışlıkla açıldığı anlaşılan veya Hazineye ait bir hak veya menfaati muhtevi bulunmıyan dâvalarla icra takipleri, miktar veya kıymeti ne olursa olsun, hiç bir merasime tabi olmaksızın vekâletçe iptal ve dâva ve icra kayıtları terkin olunur.

Bu kabil işler hakkında verilen kararlara karşı yüksek dereceli mahkemeye müracaattan vazgeçilmesi de hiç bir merasime tabi değildir. Doğrudan doğruya mahallî teşkilâtın kanun yollarına müracaattan vazgeçmeye salahiyetli oldukları bu nevi dâvalar hazırlanacak nizamnamede gösterilir.

Şahsi hak noktasından müdahale olunan ceza dâvalarında suçun sabit olmaması, faili tutulan şahıs olmadığının sübut bulması, suç unsurlarının noksanlığı sebepleriyle verilen beraet kararlan hakkında da bu hüküm tatbik olunur.

Mahallî terkinlerin merkezde tetkiki:

Madde 35 — Dâva ve icra takiplerine mütaallik olmak üzere ma­hallî teşkilâtın yaptıkları terkinler, mucip sebepleri gösterilmek suretiyle üç ayda bir Maliye Vekâletine bildirilir. Cetvellerin tetkiki neticesinde benzeri işlerde terkin yoluna gidilmemesi hakkında verilecek emirleri mahalli teşkilât yerine getirmekle mükelleftir.

ÜÇÜNCÜ KISIM

Müteferrik hükümler

Mukaveleli ve aidatlı serbest avukatlar:

Madde 36 — Hazine avukatlığı teşkilâtı olmıyan ve maaşlı veya ücretli avukat kadrosu verilmesine imkân bulunmıyan yerlerde Maliye Vekâleti ücreti muhakeme masrafları tertibinden verilmek üzere mukavele ile aylık ücretli serbest avukat veya dâva vekili kullanabilir. Teşkilât olan yerlerde pek mühim ve istisnai sebeplerle her hangi bir dâvanın teşkilât haricinde diğer bir avukata tevdii Maliye Velkâletinin teklifi üzerine İcra Vekilleri Heyetince karar verilmiş olmasına bağlıdır.

Eski ve yeni kadrolar:

Madde 37 — 3656 sayılı Devlet memurları aylıklarının tevhit ve teadülü hakkındaki kanunun 2 nci maddesine bağlı Maliye Vekâleti merkez memurları kadrosunun Hukuk müşavirliğine ait kısmı ile 3888 numaralı kanunun birinci maddesine bağlı daimî ücretli merkez ve vilâyetler kadrolarından Hukuk müşavirliğine ait olanları ve mezkûr kanunun ikinci maddesi mucibince ve 3 numaralı cetvelle 3656 numaralı kanuna bağlı bir sayılı cetvelin taallûk ettiği kısımlarına eklenen Hukuk müşavirliği başmuavirlik kadroları kaldırılmış ve bunların yerine işbu kanuna bağlı kadrolar 3656 numaralı kanunun Maliye Vdkâleti hukuk müşavirliği merkez ve vilâyetler kadrolarına konulmuştur.

Mülhak ve hususi bütçeli daire avukatlariyle sermayenin yansından fazlası Devlete ait müesseseler avukat­ları hakkındaki memnuiyetler:

Madde 38 — Maaş veya ücretleri mülhak bütçeli daireler ve hususi idareler ve belediyeler ve Devletle bu dairelerin ve belediyelerin idare ve murakabesi altındaki daire, müessese ve teşekküller ve sermayesinin yarınsından fazlası Devlete ait olan şirket ve müesseseler tarafından verilen müşavir, müşavir avukat ve avukatlarla Mulhakemat Müdürlerine ve bu mahiyette iş görenlere bu kanunla verilmiş olanlardan daha geniş haklar verilemiyeceği gibi yukarda yazılı daire, müessese ve teşekküller müşavir veya avukatlarından tâyin şartları hariçten iş almıya müsait olanlar, kadroya dahil olsun veya olmasınlar, üçüncü şahıslar namına yukarda yazılı daire, müessese ve teşekküller aleyhine dâva kabul ve takip etmekten ve kabul edenlerle birlikte çalışmaktan ve Devlet daire ve müesseseleri aleyhine rey vermekten ve istişare kabul etmekten memnudurlar.

Bu memnuiyet hilâfına hareket edenlerin vazifesine derhal nihayet verilmekle beraber haklarında Türk Ceza Kanununun 240 ıncı maddesi hükmü tatbik olunur.

Tazminat:

Madde 39 — Avukatlık imtihanına girmediklerinden veya girip te muvaffak olamadıklarından dolayı namzetlik kayıtları silinenlerle inzibati takibat neticesinde cezaen vazifelerine son verilenlerin Hazine avukat namzetliğinde geçirdikleri hizmetler avukatlık stajına mahsup olunmaz. Bunların avukat olabilmeleri Avukatlık Kanunu hükümleri dairesinde ayrıca stajlarını yapmalarına ve avukatlık imtihanında muvaffak olmalarına bağlıdır.

Hazine avukat namzetliğinde stajlarını yaptıktan sonra Adliye Vekâletince yapılan imtihanda muvaffak oldukları halde mecburi hizmetlerini tamamlamadan vazifelerinden ayrılanlardan namzetlikte çalıştıkları müddetçe almış oldukları aylıklar istirdat olunur. Geçen hizmet seneleri için bu borçtan bir şey indirilmez ve bu kanunun yüklediği mecburiyetler için namzetlerden ayrıca taahhütname alınmaz.

Muvakkat maddeler

Yeni kadroların tedricen tatbiki :

Muvakkat madde 1 — Hazine avukatlığı teşkilâtı tamamlanıncaya kadar bu kanunla kabul edilen maaşlı müşavir avukat, avukat ve yardımcı avukat kadrolarına bu kadro maaşları karşılık gösterilmek suretiyle hariçten ücretli mukayyet ve serbest avukat tâyin olunabileceği gibi halen serbest olarak müstahdem bulunan müşavir avukat ve avukatların da bu maaşlı kadrolarda kadro maaşları karşılık gösterilmek suretiyle serbest olarak ücretle istihdamlarına devam olunabilir. Bu salâhiyetin kullanılacağı müddet kanunun meriyete girdiği tarihten itibaren beş seneden fazla devam edemez.

Bu salâhiyetin devamı müddetince yapılacak tâyinlerde 3656 sayılı kanunun 6 ncı maddesi hükümleri tatbik olunur.

Avukatlık  imtihanlarının  mu­vakkaten geri bırakılması :

Muvakkat madde 2 — 9 uncu maddeye göre namzetlikte çalışmış olanların tabi olacakları avukatlık imtihanı mecburiyeti üç sene müddetle geriye bırakılabilir. İki yıl namzetlikte çalıştıktan sonra ehliyetleri kâfi görülen ve yardımcı avukatlığa terfi ederek yardımcı avukatlıkta veya avukatlıkta ceman dört sene hizmet etmiş olanların bu hizmetleri avukatlık stajına mahsup olunur. Bu gibiler hizmetten ayrıldıkları takdirde baroya kaydolunmak için Avukatlık Kanunu mucibince ayrıca imtihan geçirmek mecburiyetinden varestedirler.

Hukuk Fakültesinden veya mektebinden mezun olup la bu kanunun neşri tarihinde Maliye Vekâleti Hukuk Müşavirliği muavin veya mümeyyizliklerinde veya muhakemat memurluklarında bulunanlardan istiyenler kendi kadrolariyle avukat namzetliğinde kullanılabilirler. Bu gibiler namzetlik müsabaka imtihanına tabi tutulmazlar ve birinci fıkra hükümlerinden istifade ederler.

Ücretli avukatların maaş kad­rolarına nakil ve tâyinleri :

Muvakkat madde 3 — Bu kanun yürürlüğe girdiği tarihte, ücretli serbest Hazine avukatlığında müstahdem bulunanların 3656 numaralı kanunu muvakkat ikinci maddesindeki esaslara göre dereceleri tesbit olunarak halen almakta oldukları ücret miktarına bakılmaksızın tesbit olunan derecelerdeki maaşlı müşavir avukat, avukat veya muhakemat müdürlüğü kadrolarına nakil ve tâyinleri yapılabilir. Ancak bu suretle yapılacak tâyinler diğer memuriyetler için müktesep hak teşkil etmez.

İşlerin tasfiyesi :

Muvakkat madde 4 — Bu kanunun 39 uncu maddesinde yazılı mü­esseseler müşavir, müşavir avukat veya avukatlarından olup üçüncü şa­hıslar namına mezkûr maddede yazılı daire, müessese ve teşekküller aleyhine dâva kabul etmiş olanlar ellerindeki bu işleri altı ay zarfında tasfiye etmeğe mecburdurlar.

Ücretli memurların maaş kad­rolarına nakli :

Muvakkat madde 5 — Başhukuk Müşavirliği kadrolarında halen ücretle müstahdem bulunanların bu kanunla kabul edilen maaş kadrolarına nakil ve tâyinlerinde aşağıda yazılı esaslar tatbik olunur:

Halen bulundukları ücret derecelerinde terfi müddedini doldurmuş olanlar ücretlerinin karşılığı olan maaş kadrolarına nakil ve tâyin olunurlar.

Bulundukları ücret derecelerinde henüz terfi müddetini doldurmamış olanlar almakta oldukları ücret derecesini bir derece aşağısındaki maaşlı kadrolara veya bu esas dairesinde alabilecekleri maaş miktarını geçmemek şartiyle yukarı derecedeki maaş kadrolarına naklolunabilecekleri giibi bunlardan ücrette kalmak istiyenlerin terfi müddetlerini dolduruncaya kadar kadro maaşları karşılık gösterilmek suretiyle halen almakta oldukları ücretle istihdamlarına da devam olunabilir.

Kaldırılan kanunlar :

Madde 40 — 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun 136 ve 137 nci ve 2996 sayılı kanunun 6 ve 26 ncı maddeleriyle 2573 sayılı kanun hükümleri mülgadır.

Kanunun yürürlüğe girmesi :

Madde 41 — Bu kanun neşri tarihinden itibaren mer'idir.

Kanunu  icraya memur makam :

Madde 42 — Bu kanunun icrasına İcra Vekilleri Heyeti memurdur.

CETVEL No (1) ve CETVEL No (2) kanunun yayınlandığı Resmi Gazetede yer almakta olup buraya eklenmemiştir.