2001-2002 yılı öğrenim döneminde hukuk fakültelerinin birinci sınıfında olan öğrencinin normal sürede 2005 yılı Haziran ayı ve sonrasında okulunu bitirmiş olacağı ve işlemlerini tamamlayıp 2005 yılı Temmuz ayında stajına başlayacağı, stajını ise 2006 yılı Temmuz ya da Ağustos ayında tamamlayacağı hesaplanabilir. TBB'nin sınav tarihini nasıl saptayacağını bilmemekle beraber, 10.5.2001 tarihinden sonra hukuk fakültelerine girenler için ilk sınavın 2006 yılı Eylül, Ekim ya da Kasım aylarında yapılabileceğini tahmin edebiliriz. Yani sınava bir buçuk seneden az bir zaman kaldı. Ancak, sınavın yapılmasına ne kadar kaldığı şu anda çok önemli değil. Bir yıl sonra avukatlık sınavına girecek hukuk fakültesi mezunları 2005 yılı Haziran ayından itibaren staj için başvuruda bulunacak ve baronun staj eğitim programına dahil olacaklar. Kısaca, avukatlık stajını tamamladıktan sonra avukatlık sınavına girecek hukuk fakültesi mezunlarının staja başlamasına 3 ya da 4 ay kaldı.

"Avukatlık Sınavı" Nedir ?

Avukatlık sınavı, avukatlığa kabul edilebilmek için 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 3. maddesinde öngörülen bir koşul ve 4667 sayılı yasa ile getirilen değişikliklerden biri.

Avukatlığa kabul şartları

 Madde 3 - (Değişik: 30/1/1979 - 2178/1 md.)  Avukatlık mesleğine kabul edilebilmek için:

1. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak,                                    

2. Türk hukuk fakültelerinden birinden mezun olmak veya yabancı memleket hukuk fakültesinden mezun olup da Türkiye hukuk fakülteleri programlarına göre noksan kalan derslerden başarılı sınav vermiş bulunmak,                        

3. Avukatlık stajını tamamlayarak staj bitim belgesi almış bulunmak,      

4. (4667 sayılı yasa ile ek)  Avukatlık sınavını başarmış olmak.

5. Levhasına yazılmak istenen baro bölgesinde ikametgahı bulunmak,        

6. Bu Kanuna göre avukatlığa engel bir hali olmamak gerekir.

 1136 sayılı kanunun beşinci kısmında 28 ila 31inci maddelerde düzenleniyor. İlgili maddeler aynıyla aşağıdadır.

Sınav

Madde 28. - (4667 sayılı yasa ile) Avukatlık sınavı Türkiye Barolar Birliğince, Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezine yaptırılır. Staj bitim belgesi almamış olanlar sınava kabul edilmezler.

Sınava gireceklerin tespiti

Madde 29. -(4667 sayılı yasa ile)  Sınava girecek olanlara, stajyer listesinde yazılı oldukları baro yönetim kurulunca sınav başvuru belgesi verilir ve bunların listesi Türkiye Barolar Birliğine bildirilir.

Avukatlık sınavında altı defa başarısızlığa uğrayan stajyer bir daha sınava giremez.

Stajyer, haklı ve geçerli bir mazereti olduğunun Türkiye Barolar Birliğince kabulü dışında staj bitim belgesinin verildiği tarihten itibaren dört yıl içinde sınava giriş haklarının tamamını kullanmak zorundadır.

Sınavın şekli ve konuları

Madde 30.- (4667 sayılı yasa ile)  Avukatlık sınavının amacı, stajyerin meslek kuralları bilgisi ile hukuk ilkelerini ve mevzuat hükümlerini olaylara uygulayabilme yeterliliğini değerlendirmektir.

Sınav her yıl iki defa yapılır. Sınav tarihleri bir yılın imkân nispetinde iki eşit kısmına bölünmesi suretiyle tespit edilir.

Sınav tarihlerinin tespiti ve duyurulması, sınav konuları, başarı puanı, giderleri gibi konular Türkiye Barolar Birliğince çıkartılacak yönetmelikte gösterilir.

Sınav sonuçları

Madde 31. -(4667 sayılı yasa ile)   Sınav sonuçları, Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından Türkiye Barolar Birliğine, ilgilinin barosuna ve stajyerlere bildirilir.

Yukarıdaki maddeler 4667 sayılı değişiklik yasasının yayınlandığı 10.05.2001 tarihinde yürürlüğe girecekti. Ancak, 4765 sayılı kanunla Avukatlık Kanuna eklenen geçici 20. madde;

"Avukatlık Kanununun 3 üncü maddesinin (d) bendi hükmü, 10.5.2001 tarihinde hukuk fakültelerinde öğrenci olanlar hakkında uygulanmaz; bunlar sınava tabi tutulamaz."

kuralını getirdi ve avukatlık sınavının uygulaması yaklaşık 4 sene ertelendi.

Avukatlık stajını tamamlamış olmak, avukatlık sınavına girebilmenin sadece ön koşulu. Bir başka deyişle, avukatlık sınavı stajın sonucu değil, ve fakat stajı bitirmiş olmak avukatlık sınavına girebilmek için zorunluluk.

Kanunda ifade hataları bulunmaktadır. Avukatlık stajı tamamlanmakla stajyer avukatlık dönemi de bitmiştir ve stajyer avukatlık son bulmuş olur. Bu nedenle, stajını tamamlamış kişiden stajyer avukat olarak bahsedebilmek mümkün değildir. Buna rağmen 29. madde de "Avukatlık sınavında altı defa başarısızlığa uğrayan stajyer bir daha sınava giremez." denilmektedir. Doğrusu "Avukatlık sınavında altı defa başarısızlığa uğrayan avukat adayı bir daha sınava giremez." şeklinde olmalıydı. Kanunun diğer maddelerindeki benzer ifade yanlışları da düzeltilmelidir.

Staj bitim belgesi alındıktan sonra 4 yıl içinde sınava girmiş ve en çok 6 kez girerek başarmış olmak zorunludur. 4 yıl içinde 6 kez başarısız olan avukat adayı avukat olma şansını yitirmiş olur mu? Ya da yeniden staj yapıp staj belgesi alır ve sınav için başvuruda bulunabilir mi? Bizce yeniden avukatlık stajı yapıp avukat olma şansını yenileyebilmelidir. Bir başka deyişle kanundaki 4 yıl avukatlık stajının ömrünü, en az 6 kez sınava girme hakkı da avukat adayının stajının başarısızlığına kesin karar verilmesinin sınırını göstermektedir.

Avukatlık sınavının avukatlık stajı ile bir ilgisi olmadığı söylenebilir. Ve, insanın aklına ister istemez "Staj eğer sınava bir hazırlık olmayacaksa ne gerek var avukatlık stajına?" sorusu geliyor. "Madem ancak sınav sonucu avukat olunabiliyor, herkes kendi hazırlanır girer sınava ve olabilirse avukat olur, olamazsa olmaz. Staja ne gerek var" denir. Deniyor da zaten. Ancak, bu bakış açısı bizce doğru değil.

Avukatlık kanununun 30. maddesi "Avukatlık sınavının amacı, stajyerin meslek kuralları bilgisi ile hukuk ilkelerini ve mevzuat hükümlerini olaylara uygulayabilme yeterliliğini değerlendirmektir." ifadesi ile avukatlık sınavının amacını açık olarak belirlemiş.

TBB Sınav yönetmeliğinin birinci maddesi de "Bu Yönetmelik; avukat adaylarının meslek kuralları bilgisi ile hukuk öğrenimi ve avukatlık stajı süresince öğrendikleri hukuk ilkelerini ve yürürlükteki hukuk kurallarını somut olaylara uygulayabilme yeterliliğini değerlendirmek amacıyla Türkiye Barolar Birliği tarafından Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezine yaptırılacak olan avukatlık sınavına ilişkin usul ve esasları düzenler." hükmü ile konuya yeterince açıklık getiriyor.

Özetle, "avukatlık sınavı, stajyerin meslek kuralları bilgisi ile hukuk ilkelerini ve mevzuat hükümlerini olaylara uygulayabilme yeterliliğini değerlendirmek amacıyla yapılan ve avukat olabilmek için başarılması zorunlu olan sınavdır" diyebiliriz.

Nedir "Avukatlık Stajı"?

Avukatlık sınavının yönetmelikteki tanımlaması ister istemez avukatlık stajının ne olduğunu sorgulamayı gerektiriyor.

Türkiye'de "Avukatlık Stajı", meslek eğitimi için belirlenen bir biçimdir. Ve bu nedenle, avukatlık eğitiminin ta kendisidir. Avukatlık stajına farklı anlamlar yüklenmesinin hiç gereği olmadığı gibi, yapılması gerekli ve hatta zorunlu olan mesleğin (avukatlığın) eğitimidir.

Eğitim, kişiye belli beceri ve davranışları kazandırmaktır. Öğretim, hedef kişiye bilginin aktarılması, öğrenim ise bilginin hedef kişi tarafından alınmasıdır. Buradan hareketle, avukatlık stajının temel amacının, stajyer avukatın stajı süresince hukuk ilkelerini ve yürürlükteki hukuk kurallarını somut olaylara uygulama yeterliliğinin geliştirilmesinin yanı sıra, bir avukatta olması gereken davranışı gösterebilmesi için becerilerinin ve hareket tarzının geliştirilmesi ve öğrenciliğin ve/veya başka bir mesleğin (örneğin memurluk, hakimlik, savcılık gibi) davranış tarzından kurtularak avukatlığın davranış tarzına uyumunun sağlanması olduğunu söyleyebiliriz.

1136 sayılı Avukatlık Kanununun ilk yürürlüğe girdiği tarihteki avukatlık stajına baktığımızda stajın 12 ay olduğunu ve 6 ayının mahkemeler nezdinde 6 ayının da avukat nezdinde tamamlanacağının kabul edildiğini görürüz.

Sonraki yıllarda baroların eğitim programları uygulanmaya başlamış ve özellikle üye sayısı fazla barolar kurdukları staj eğitim merkezlerinde kendilerinin belirledikleri (ve büyük olasılıkla her yeni yönetime göre değişen) eğitim programlarını uygulayarak meslek eğitimini geliştirme çabasına girmiştir. Ancak, Barolarda uygulanan eğitim programlarının halen temel standardı bulunmamaktadır ve her baronun uyguladığı programın konuları ve saatleri farklı olduğu gibi eğitim metotları da farklıdır. En önemlisi, Türkiye ölçütünde bir baro staj eğitimi politikası olmadığı gibi, olasılıkla baroların kendileri için oluşturdukları istikrarlı bir baro staj eğitimi politikaları da yoktur.

Özetle, avukatlık stajının meslek (avukatlık) eğitimi olarak kabulünde  temelde derin fikir ayrılıkları bulunmamasına rağmen, avukatlık stajı süresince uygulanan baro staj eğitimlerinin temel standardı oluşturulamadığı gibi, gerek mahkemeler nezdinde ki dönemde gerekse avukat yanındaki dönemde uygulanacak asgari standart ya da standartlar da bulunmamaktadır. Oysa, avukatlık sınavı tek tip olarak ÖSYM tarafından test biçiminde yapılacaktır.

Baro Staj Eğitimi

Avukatlık sınavının amacı gerek kanunda gerekse yönetmelikte "avukat adaylarının meslek kuralları bilgisi ile hukuk öğrenimi ve avukatlık stajı süresince öğrendikleri hukuk ilkelerini ve yürürlükteki hukuk kurallarını somut olaylara uygulayabilme yeterliliğini değerlendirmek" biçiminde tanımlanmış.

Bu tanımdan hareketle -en azından avukatlık sınavı açısından- baroların görevi, stajyer avukatların, "meslek bilgisini, hukuk ilkeleri ve yürürlükteki hukuk kurallarını somut olaylara uygulayabilme yeterliliğini sağlamak"'tır. Bize göre bu kadarı sadece avukatlık sınavı için gerekli. Baroların bundan fazlasını hedeflemesi gerekir. Avukat stajyerinin avukat davranışına uyumunu sağlamak gibi.

Stajyer avukat 6 ay adliyede, 6 ayda avukat yanında mesaisini kesintisiz tamamlamak zorundadır. Bunun dışında (Ankara Barosu staj eğitimi uygulamasına göre) her hafta Staj Eğitim Merkezinde verilen derslere ve staj eğitim programında yer alan etkinliklere katılmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüklerinin sonucu avukat stajyerinin zamanı (kağıt üzerinde) tümüyle dolu görünüyor. Başını kaşıyacak vakti yok gibi. Tabii biz, kurallara uygun avukatlık stajı yapanları ölçü alıyoruz. Sadece Staj Eğitim Merkezindeki derslere yeteri kadar devam eden ya da bir şekilde izinli olup devam etmiş gibi görünenler ile adliye ve avukat yanında stajı sırasında imzayı atıp kaybolan stajyer tipi ölçütümüz değil.

Kurallara uygun olarak stajını yapan stajyer avukat, tüm mesaisini avukatlık stajına harcayacağından sınava da bu süreçte hazırlanması gerekir. Bu nedenle, zaman harcadığı stajın ve baro staj eğitiminin onu sınava hazırlamasını beklemesi doğaldır.

Baro staj eğitim programları gerçekten stajyerlerinin meslek bilgisini, hukuk ilkeleri ve yürürlükteki hukuk kurallarını somut olaylara uygulayabilme yeterliliğini sağlayabilecek düzeyde örgütlenmiş olabilseydi, endişe edilecek bir durum yoktu. Gönül rahatlığıyla her baro, avukatlık sınavında başarısız olan avukat adayının eğitimi nedeniyle bir sorumluluğu olmadığını ve olamayacağını söyleyebilirdi. Ancak, staj eğitimlerinin temel standartları belirlenmemişken ve belirlenen temel kavramların dahi hayata geçirilmesi gerçekleşmemişken baroların bunu söyleyebilmesi olası değil.

Bu şartlar altında, stajyer avukata;

1. "Avukatlık sınavı nedeniyle şimdiye kadar uygulananlardan daha farklı bir baro staj eğitim programı hazırlamak ve uygulamak gerekir, bunun çalışmaları yapılmaktadır" mı denilebilir?

2. Yoksa, "böyle bir programa gerek yok, baro staj eğitimini de kaldıralım, stajyer avukat adliye ve avukat yanında staj sırasında öğrendiklerini kendi çalışması ise desteklesin ve sınava hazırlansın" mı denilebilir?

3. Ya da, "baro staj eğitimi kalsın -çünkü mevzuatta var- ama olduğu gibi mevcut eğitim programını uygulayalım, stajyer avukat sınava kendi bildiği gibi hazırlansın" mı denilebilir?

Ankara Barosu özelinde değerlendirdiğimizde, kuşkusuz baro yönetiminin vereceği karar önemlidir. İlk soruya "Evet, hazırlamak gerekir" deyip uygulama için karar verirse, aşağıdaki soruları da  cevaplamak gerekecektir;

1. Ankara Barosu, "Staj Eğitim Programı"nı avukatlık sınavını dikkate alarak ne zamana kadar hazırlanıp yürürlüğe koyabilir?

2. Böyle bir program hazırlanacak ise programın hedefleri ve ilkeleri nelerdir?

3. Böyle bir programı kim ya da kimler hazırlamalıdır?

4. Böyle bir program hazırlandığında Ankara Barosu Genel Kurulunun kabulü ile yürürlükte olan Ankara Barosu Staj Kurulu İç Yönetmeliğini de yeniden düzenlemek gerekir mi?

5. Böyle bir program hazırlanmış ise ayrıntısı (konular ve konuların işlenme saatleri) nedir?

6. Böyle bir program hazır ise, ne zaman tartışmaya açılacaktır? ya da tartışmaya açılması düşünülüyor mu?

Staj eğitiminin standartlaştırılması için TBB düzeyinde bir sonuç elde edilememiştir. O halde, yine her baro kendi görüşü doğrultusunda staj eğitim programı uygulayacaktır. Kimi, baro olarak staj eğitimi verecek, kimi vermeyecek ya da veremeyecektir.

Tabii uygulamaya geçip yukarıdaki soruları adım adım cevapladığınızda cevaplanması gereken yeni sorular ve çözülmesi gereken yeni sorunlar karşınıza çıkacaktır.

Ama, tersini de yapabilirsiniz. "Hiç programa filan gerek yok. Nasıl gidiyorsa öyle gitsin" dersiniz. Olur ve biter ki, şimdi Ankara Barosu staj kurulunda olan bundan pek farklı değil gibi.

Bu yazının konusu olmadığı için staj kurulunda olanlardan  detaylı bahsetmeyecek, aşağıdaki sorular ve kısa açıklamalar ile yetineceğiz.

• Stajyerler, avukatlık yapmaya hazır mı? Meslek kurallarını ve meslek disiplinini yeterince öğrenebildi mi? Sonraki yıllarda disipline gelen dosya sayısında azalma olmasını sağlayabilecek temel bilgileri verebildik mi? gibi soruları olumlu cevaplayabilmek duyumlarımıza göre şimdilik zor görünüyor.

• Stajyer avukatların bilgisayar eğitimi yapabilme ve bilgisayar kullanabilme olanakları tümüyle kalkmış. Çünkü artık bilgisayar odası yok. Tabii, artık avukatlara da bilgisayarla ilgili herhangi bir eğitim verilebilmesi artık pek olası değil.

• Etkili iletişim eğitimi kaldırılmış. Nedenleri açıklanır ve yayınlanırsa bizler de anlar ve hak verirsek, bu defa daha önce bu eğitimin konulmasına karar verenlerden bir açıklama isteriz. Açılış sayfamızda  "İş Dünyasında Etkili İletişim" başlıklı bir yazı yayınladık. Etkili iletişimin içeriğini bilmeyenlere belki bir faydamız olur diye düşündük.

Ankara Barosu staj eğitiminin ve staj eğitim merkezinin mevcut hali ile avukatlık sınavına girecek stajyer avukatın eğitimini planlamakta başarılı olabilmesi zor görünüyor. Bu nedenle, Ankara Barosunun kolay yolu seçeceğini ve "Avukatlık sınavına stajyeri hazırlayacak etkili bir eğitim programının Ankara Barosunun işi olmadığını" söyleyeceği akla daha yatkın bir tahmin olur.

Ankara Barosu staj eğitiminin mevcut durumunun tüm sorumluluğunu son staj kuruluna yüklemek doğru değil. Çünkü, seçim hesapları ile oluşturulan staj kurulları; eğitimcilerden destek alınmaksızın ve araştırma yapılmaksızın hazırlanan ve sürekli değişen ders programları (programsızlıkları demek daha doğru olur); standardı oluşturulamamış ders içerikleri ve esasen hiç olmayan meslek eğitimi politikaları ile mevcut duruma gelinmiştir. Bu nedenle, Ankara Barosunun mevcut yönetimini de sorumlu tutabilmek olası değil. Ellerinde sihirli değnek yok ki, yıllardır yapılan hataların sonuçlarını bir çırpıda düzeltebilsinler. Ancak, mevcut yönetimin bir karar vermesi ve ivedilikle uygulaması zorunlu. Çünkü, stajını tamamladıktan sonra avukat olabilmek için sınava girmek zorunda olan hukuk fakültesi mezunu öğrencilerin avukatlık stajına başlamalarına 3 ya da 4 ay kaldı.

Tabii bizim şimdi hiç düşünmediğimiz bir başka olay da gerçekleşebilir. Yeni bir yasa değişikliğiyle avukatlık sınavı kalkabilir ya da yine ertelenebilir. "Olmaz!" demeyin. Önceki nasıl olduysa bu da olabilir.

Sonuç

1. Avukatlık sınavında, Ankara Barosunda staj görmüş avukat adaylarının başarılı olması arzulanıyor ve başarı baronun itibarı olarak kabul ediliyorsa, hiç vakit kaybetmeden avukatlık stajının nasıl olması gerektiği üzerinde çalışmak ve öncelikle baro staj eğitimini planlamak gerekir. Bu da çok yönlü, karmaşık ve yoğun bir çalışmanın yanı sıra giderleri kabarık bir "eğitim bütçesi" demektir.

2. "Stajın avukatlık sınavı ile ilgisi yoktur. Avukatlık Staj Eğitimi programının da avukatlık sınavı nazara alınarak yeniden gözden geçirilmesi gereksizdir." görüşünde iseniz esasen sizin için çözülmesi gereken acil bir sorun yok. Sadece, doğması olası ve hatta neredeyse kesinlikle doğacağı söylenebilecek sorunların bir parçası ve belki de, ta kendisi olursunuz.