|
Avrupa Birliği
Hukuku
Av. Noyan Özkan
1) Avrupa Topluluk
Hukukunu oluşturan temel antlaşmalar
BİRİNCİL HUKUK
1951-Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Antlaşması
18/3/1951 de Paris'de imzalandı. Tüzel kişiliğe haiz
olan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu kuruldu.
25/7/1952 de yürürlüğe girdi. Üye ülkelerin
ekonomisine katkıda bulunmak amacıyla kömür ve
çelik üretiminde ortak düzenlemeler yapılmaktadır.
1957 - Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu Antlaşması
25/3/1957 de imzalandı. Avrupa Atom Enerjisi Kurumu
(Euratom) kuruldu.
1957-Roma-Avrupa Ekonomik Topluluğu Antlaşması
(ATA)
25/3/1957 de imzalandı.Avrupa Ekonomik Topluluğu'nu
kuran antlaşmadır.
Ekonomik büyüme yanında üye ülkelerin parasal ve
siyasi birlikleri de amaçlanmaktadır. Malların,
sermayenin ve emeğin serbestçe dolaşımı
örgütlenmiştir. 1992 Maastrich-Avrupa Birliği
Antlaşması ile maddeler ve bazı kavramlar
değiştirildi. Örneğin AET (Avrupa Ekonomik
Topluluğu), AT (Avrupa Topluluğu) oldu. AETA (Avrupa
Ekonomik Topluluğu Anlaşması) ise ATA (Avrupa
Topluluğu Anlaşması oldu. 1957 yılında 248 maddeden
ibaret olan ATA, 1992 ABA (Maastrich-Avrupa Birliği
Antlaşması) ile, 300 maddeye ulaştı.
Sonradan, 1997 Amsterdam Antlaşması ile hem ATA'da
hem ABA'da değişiklikler yapıldı. Şu anda, AAETA,
AKÇTA ve ATA yürürlüktedir. Ancak pratik Avrupa
Hukukunun temel metni, Maastrich ve Amsterdam
antlaşmaları ile değiştirilen 1957 - Roma- Avrupa
Topluluğu Antlaşmasıdır.
1965-Avrupa Toplulukları için Tek Konsey
ve Komisyon Oluşturulmasına İlişkin Antlaşma
8/4/1965 de imzalandı. Evvelce, AKÇT, AET,
AAET içinde görev yapmakta olan Konsey, Komisyon,
Genel Kurul (Avrupa Parlamentosu) ve Avrupa
Toplulukları Mahkemesi (ATM), bu sözleşme ile her üç
topluluk için birleştirildi ve her üç topluluk için
birlikte görev yapmaya başladı.
28/2/1986 da imzalandı. 1/7/1987 de yürürlüğe girdi.
Üye ülkeler arasında dış politikanın birlikte
belirlenmesi, Avrupa Hukukunun konulmasında
işbirliği yapılması, çevrenin korunmasında ortak
politika saptanması, akademik ve mesleki
özelliklerin belirlenmesi gibi konularda düzenleme
yapılmıştır. ABA ile değiştirildi.
1992-Maastrich-Avrupa Birliği Hakkında Antlaşma
(ABA)
7/2/1992 de imzalandı, 1/11/1993 de yürürlüğe
girdi.Böylece Avrupa Birliği kuruldu. 1993 de
yürürlüğe girdi. AB, mevcut üç topluluğu ortadan
kaldırıp onların yerine geçmemiş, aksine kısmen üç
topluluk üzerine kurulmuştur. ( Bkz: Tekinalp,
Avrupa Birliği Hukuku, Sh.15)
AB, üç sütun üzerine kurulmuştur. Topluluklar, Ortak
Dış Politika ve Adalet ve İçişlerinde İşbirliği.
1997-Amsterdam Antlaşması
2/10/1997 de imzalandı, 1/5/1999 da yürürlüğe girdi.
Amsterdam Sözleşmesi, üç bölümden, bir ekten ve 13
protokolden oluşmaktadır.Topluluk Antlaşmaları ve
Maastrich Avrupa Birliği Antlaşmasında kurumlar,
hedefler ve işlevler temelinde değişiklikler
yapılmıştır.
22/6/1993 günlü Kopenhag Zirvesinde kabul edilen
siyasi ve ekonomik ölçütler (demokrasi, hukukun
üstünlüğü, insan hakları ve azınlık haklarının
korunması ve bunları teminat altına alan istikrarlı
kurumların varlığı, Birlik içinde rekabetçi
baskılara ve diğer serbest piyasa güçlerine
dayanabilecek bir serbest piyasa ekonomisinin
varlığı ) Amsterdam Sözleşmesi ile yasallaştı.(m. 6)
Kadın erkek eşitliğini, çevre koruma ilkelerini ve
Avrupa Toplulukları Mahkemesi'ni güçlendiren
değişiklikler yapıldı. Ek protokollerle; Schengen
sözleşmeleri Topluluk mevzuatına dahil
edildi.Sığınmacı ve mülteci politikaları belirlendi.
Medeni ve ceza hukuku alanında adalet mercileri ile
polis işbirliği düzenlendi.
2000 - Nice - Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı
Avrupa Parlamentosu, AB Konseyi ve AB Komisyonu
başkanları tarafından
7/12/2000 de Nice'de imzalandı ve açıklandı. Avrupa
Birliği sınırları içinde ikamet eden tüm Avrupa
vatandaşları ile diğer kişilerin medeni, siyasal,
ekonomik ve sosyal haklarını düzenlemektedir. Bu
haklar altı bölüm altında kaleme alınmıştır; Onur,
Özgürlükler, Eşitlik, Dayanışma, Vatandaşlık
Hakları, Adalet.
Sözleşmede düzenlenen hakların dayanağını, Maastrich-Avrupa
Birliği Antlaşması, Topluluk Antlaşmaları, İnsan
Hakları Avrupa Sözleşmesi, AB Ülkelerinin Anayasal
Gelenekleri; Avrupa ve Avrupa Konseyi Sosyal
Şartları, Avrupa Toplulukları Mahkemesinin ve
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin içtihatları,
oluşturmaktadır.
Nice Sözleşmesinde düzenlenen ''temel haklar'' fazla
bir değişikliğe uğramadan Avrupa Anayasası
Taslağı'nda yer almıştır.
2003 - Avrupa Anayasası Taslağı
Avrupa Konvansiyonu tarafından 13 Haziran ve 10
Temmuz 2003 de kabul edilmiş ve 18/7/2003 gününde AB
Konseyi Başkanlığı'na Roma'da sunulmuştur.
15 Aralık 2001 Laeken Zirvesinde alınan kararla
Avrupa'nın Geleceği Hakkında Avrupa Konferansı
başlamıştır. Avrupa Birliğinin amaçları, kurumları,
iç ve dış ilişkileri, dayandığı sözleşme, protokol
ve kararların eşgüdümü ve temel haklar Avrupa
Anayasası Taslağında düzenlenmiştir. Dört bölümde
342 madde ve ekli 5 protokol ile 4 Bildiriden oluşan
AB Anayasası yürürlüğe girdiğinde Roma-Avrupa
Topluluğu Antlaşması, Maastrich-Avrupa Birliği
Antlaşması ve bunları değiştiren antlaşmalar
yürürlükten kalkacaktır. (Bölüm IV.-1 )
2004 Aralık Zirvesinde tartışmaya açılan AB Anayasa
Taslağı, özellikle Avrupa Parlamentosu'nda
temsilciler sayısı ile AB Konseyi ve Bakanlar
Konseyi'nde oyların ağırlığı konularındaki görüş
ayrılıkları nedeniyle henüz kabul edilmemiştir.
2) Kararlar,
Topluluk Tüzükleri, Yönergeler
İKİNCİL HUKUK
Genel olarak yukarıda belirtilen antlaşmalar,
Topluluk hukuku'nun birincil kaynağını, topluluk
kurumlarının kendilerine antlaşmalarla devredilmiş
yetkileri kullanırken oluşturdukları mevzuat,
Topluluk hukukunun ikincil kaynağı olarak nitelenir.
a) Topluluk Tüzükleri ( Regulations)
ATA ve AAETA'nın ''Topluluk Tüzüğü'' ile AKÇTA'nın
''Topluluk Kararı'' doğrudan uygulanan ve doğrudan
etkiye sahip hukuki tasarruflardır. Topluluk
Tüzükleri, Konsey'ce veya ortak karar alma usulü
içinde Konsey ile Avrupa Parlamentosu tarafından
birlikte; ya da Komisyon yahut Avrupa Merkez Bankası
tarafından çıkarılır. Her üye devleti doğrudan
bağlar. Üye devletler, ulusal hukuklarını öne sürmek
suretiyle Topluluk Tüzüklerini uygulamaktan
kaçınamaz. Ulusal mevzuatlarına eklenmesine gerek
olmaksızın Topluluk yurttaşları için aynı ulusal
yasalar gibi hak ve yükümlülükler getirir.Yürütme ve
yargı organları, ulusal hukuk kadar Topluluk
hukukuna da uymak zorundadırlar. Tarım, ulaştırma,
iletişim, ulaşım, çevre koruma, iş ve sosyal
güvenliği gibi alanlarda AB Resmi Gazetesinde
yayınlanan Topluluk Tüzükleri, topluluk yaşamının
düzenlenmesinde önemli role sahiptir.
b) Yönergeler (Directives)
AT kurumları tarafından yayınlanan yönergeler,
Topluluk tüzüklerinden farklı olarak mevzuatın
tekleştirilmesine değil uyumlulaştırılmasına
yöneliktir. Yönergeler, öngörülen hedef bakımından
Üye devletler için bağlayıcıdır; ancak Topluluk
düzeyinde mutabık kalınmış hedeflere kendi hukuk
sistemleri içinde ulaşma biçimini ve yönteminin
seçimini ulusal mercilere bırakırlar. Yönergeler,
Üye Devletlerin yasalarının üzerinde değildir; ancak
Üye Devletlere ulusal mevzuatlarını Topluluk
kurallarıyla aynı düzeye getirecek biçimde ayarlama
yükümlülüğünü getirmektedir.
Avrupa Adalet Divanı, bir çok kararında, ''Topluluk
yurttaşlarının ulusal mahkemelerde açacakları
davalarda, ilgili Yönerge ile kendilerine tanınan
hakları elde edebilmek için o Yönerge'ye doğrudan
atıfta bulunabileceklerini'', belirtmiştir. Ayrıca,
Adalet Divanının, Üye Devletlerin, yönergeleri
bütünüyle ya da kısmen kendi mevzuatlarına
aktarmaktaki kusurlarından dolayı ortaya çıkan
zararları tazmin etmekle yükümlü olduğuna dair
yerleşik kararları mevcuttur.
c) Kararlar (Decisions)
Karar, AB Konseyi tarafından veya veya ortak karar
almak suretiyle, Konsey ile Parlamento, Komisyon
veya Avrupa Merkez Bankası tarafından alınabilir.
Topluluk kurumları bu ''kararlar'' ile Üye
Devletleri ya da yurttaşları her hangi bir eylemde
bulunmaya ya da bulunmamaya zorlayabilirler veya
onlarla ilgili haklar ve ödevler koyabilirler.
Ayrıca, Avrupa Topluluklar Mahkemesinin aldığı
kararlar, Topluluk hukukunun konulmasında ve
uygulanmasında çok önemli bir işleve sahiptir.
d) Tavsiye ve Görüşler (Recommendation and
Opinion)
Topluluk kurumlarının, Üye devletlere veya AB
yurttaşlarına yönelik hukuken bağlayıcı olmayan
ancak muhataplarına belli bir konuda belirli bir
biçimde davranmalarını tavsiye eden hukuki
tasarruflardır.
Av. Noyan Özkan
İzmir, 07.05.2005
Kaynaklar
|
