Bilindiği gibi 2008 yılının son çeyreğinde tüm baroların, 2009  yılının ilk çeyreğinde ise Türkiye Barolar Birliğinin olağan genel kurulları ve organlarının seçimi yapılacak. Bu genel kurullarda baro yönetimlerinin faaliyet raporu ve hesapları görüşülüp yönetimler ibra edilecek. Yönetimlerin ibra edilmelerine ise, hiç kuşkusuz, denetleme kurullarının verecekleri raporlardaki bilgi ve görüşler temel olacak. Çünkü, bir güne (çoğu kez günün yarısına) sıkıştırılmış genel kurul görüşmeleri sırasında baro yönetimini mali açıdan incelemek olası değil.

Kısaca Geçmiş

Kanun

Bilindiği gibi Türkiye Cumhuriyetinin tarihinde üç Avukatlık Kanununu vardır.

1924 yılında kabul edilen 460 sayılı ilk yasanın 5. maddesinde barodan, 6. maddesinde disiplinden bahsedildiğini görürüz. Ancak barolarının denetimi konusunda açık bir hüküm bulunmamaktadır. Düzenlemeye gerek görülmemesinin olası nedeni baro sayısının azlığı ve mevcutlarının da zaten Adliye Vekaletinin denetimi altında olmasıdır.

1938 yılında kabul edilen 3499 sayılı ikinci yasada 4. bab (md.61-81) baroya, 5. bab (md.82-121) disiplin muamelelerine ayrılmıştır. Yasada denetçiler ya da denetim kurulu gibi bir organ bulunmamaktadır. Yasanın 81. maddesinde "Adliye Vekili bütün avukatlarla idare meclisi ve baro reisliği üzerinde nezaret hakkını haizdir, idare meclisi ve baro reisi üzerindeki nezaret hakkını baro merkezindeki en yüksek dereceli hâkim marifetile ve avukatlar üzerindeki nezaretini baro idare meclisi vasıtasile kullanır" denildiğinden, olasılıkla başka bir düzenlemeye gerek duyulmamıştır.

1969 yılında kabul edilen 1136 sayılı üçüncü ve halen yürürlükte olan yasada, baro ve Türkiye Barolar Birliğinin ayrıntılı tanımlamasıyla birlikte baro ve barolar birliği denetçilerinin (m.108 ve 133) yasada yer aldığını görürüz.

• Yasanın ilk halinde 108. maddesinin birinci fıkrası "Baro Genel Kurulu,baronun mali işlemlerini denetlemek üzere en çok üç kişiyi denetçi seçer; aynı sayıda da yedek denetçi seçilir" ve ikinci fıkrası "Denetçiler gizli oyla seçilir. 90 ıncı maddenin 2, 3, 4, 5 ve 6 ncı fıkraları ve 92 nci madde denetçiler hakkında da kıyasen uygulanır" biçimindedir. 90. maddenin birinci fıkrasının uygulanması öngörülmediğinden, o tarihte, seçilecek denetçilerde mesleki kıdem aranmamıştır ve 26.02.1970 gün ve 1238 sayılı yasaya kadar bu durum yaklaşık bir yıl devam edecektir.

• 26.02.1970 gün ve 1238 sayılı kanunla değişiklik gören 108. maddenin birinci fıkrası "Baro Genel Kurulu, baronun mali işlemlerini denetlemek üzere en çok üç kişiyi denetçi seçer; aynı sayıda da yedek denetçi seçilir" ve ikinci fıkrası "Seçim gizli oyla yapılır. 90 ve 92nci maddeler hükümleri denetçiler hakkında da kıyasen uygulanır" biçimindedir. Bu değişik nedeniyle, seçilecek denetçilerde de meslek kıdemi artık aranacaktır.

• Daha sonra 21.01.1986 gün ve 3256 sayılı yasayla sadece birici fıkrası değiştirilen 108. maddenin birinci fıkrası "Baro genel kurulu, baronun mali işlerini denetlemek üzere iki yıllık süre için kendi üyeleri arasından en çok üç asıl ve üç yedek denetçi seçer" halini almıştır.

• 1136 sayılı yasanın ilk düzenlemesinde, Türkiye Barolar Birliğinin denetleme kuruluyla ilgili olan 133 maddenin birinci fıkrası "Birlik Genel Kurulu, birliğin mali işlemlerini denetlemek üzere, her toplantı dönemi için kendi üyeleri arasından üç asıl ve üç yedek denetçi seçer", ikinci fıkrası "Denetçiler gizli oyla seçilir. 90 ıncı maddenin 2, 3, 4, 5 ve 6 ıncı fıkraları ve 92 ınci madde hükmü Denetçiler hakkında da kıyasen uygulanır" ve üçüncü fıkrası "Birlik Denetleme Kurulunun çalışma usulü ile görev ve yetkileri yönetmelikte gösterilir" biçimindedir.

• 21.01.1986 gün ve 3256 sayılı yasayla 133 üncü maddenin birinci fıkrası değiştirilmiş ve "Birlik Genel Kurulu, Birliğin malî işlemlerini denetlemek üzere, dört yıl için kendi üyeleri arasından üç ası! ve üç yedek denetçi seçer" biçimini almıştır.

• 1136 sayılı Avukatlı Kanunun Ek-4 üncü maddesi 08.05.1984 gün ve 3003 sayılı yasayla kanuna eklenmiş olup "Adalet Bakanlığı, Barolar ve Türkiye Barolar Birliği organlarının görevlerini kanun hükümlerine uygun olarak yapıp yapmadıklarım ve malî işlemlerini yönetmelikte belirlenecek esaslara göre denetlemeye yetkilidir. Bu idari ve mali denetim, adalet müfettişlerince yapılır" biçimindedir.

Yönetmelik

25.12.1972 tarihinden 19.06.2002 tarihine kadar yürürlükte olan Avukatlık Kanunu Yönetmeliğinde baronun denetimiyle ilgili düzenleme bulunmamaktadır. 15.3.1985 tarihinde eklenen "Barolar ve Türkiye Barolar Birliğinin Denetimi" başlıklı, aşağıda metni bulunan, ek madde denetimle ilgili düzenleme getirmiştir. Ancak düzenleme Adalet Bakanlığı Müfettişlerince yapılacak denetimle ilgili olup, baro ve/veya barolar birliği denetçileriyle ilgili değildir.

Barolar ve Türkiye Barolar Birliğinin Denetimi

Ek Madde 1— Barolar ve Türkiye Barolar Birliğinin idari ve mali denetimi, 1136 sayılı Avukatlık Kanununun Ek—4 üncü maddesi gereğince ve hazırlanacak program dahilinde Adalet Müfettişlerince yapılır.

İdari Denetim; Barolar ve Türkiye Barolar Birliği organlarının görevlerini yasa hükümlerine uygun olarak yapıp yapmadıklarını tesbite yönelik olup, bu sebeple cümle kayıt, işlem, defter, her türlü evrak ve belgelerin incelenmesi suretiyle yapılır.

Mali Denetim:

a) Barolar ve Türkiye Barolar Birliğinin gelir ve giderlerin incelenmesi,

b) Giderlerin amacına ve usulüne uygun olup olmadığı,

c) Gelirlerin yasal kaynaklara dayalı ve zamanında eksiksiz olarak kayıtlara intikal ettirilip ettirilmediği,

d) Üye aidatlarının tahsil edilip edilmediği,

e) Türkiye Barolar Birliği ödentilerinin vaktinde ödenip ödenmediği,

f) Ölüm   yardımı   keseneklerinin  hak   sahiplerine  ödenmek  üzere Türkiye  Barolar  Birliğine  vaktinde  gönderilip gönderilmediği,

g) Barolar ve Türkiye Barolar Birliğinin, memur ve hizmetlilerin   prim ve stopaj   vergilen   ile   ücretlerini, baroların avukatlara ait  Sosyal  Sigortalar Kurumu prim borçlarını zamanında ödeyip ödemedikleri,

h) Baro hesaplarında herhangi bir suistimal bulunup bulunmadığı,

Amacına uygun ve sağlıklı yürütülebilmesi için, denetim süresince Müfettişlere yetkililerce yardımcı olunur, istenilen bilgi ve belgeler geciktirilmeden temin edilir.

Yapılan denetimde mahallinde gidertilmesi mümkün aksaklıklar dışında öneriye değer hususlar ilgili baroya ve Türkiye Barolar Birliğine gönderilir. Müteakip de­netimde bu hususlara uyulup uyulmadığı üzerinde durulur.

Denetim sırasında idari ve mali konularda, organların tesbit edilecek usulsüzlük ve yoksuzluklarından dolayı yapılan soruşturma sonunda düzenlenecek fezlekeli evrak Teftiş Kurulu Başkanlığına tevdi edilir."

Denetleme ve denetçilerle ilgili olarak yönetmelikte başka bir madde bulunmamaktadır. Yönetmeliğin ek maddesinin atıf yaptığı 1136 sayılı Avukatlı Kanunun Ek-4 üncü maddesi 08.05.1984 gün ve 3003 sayılı yasayla kanuna eklenmiş olup "Adalet Bakanlığı, Barolar ve Türkiye Barolar Birliği organlarının görevlerini kanun hükümlerine uygun olarak yapıp yapmadıklarını ve malî işlemlerini yönetmelikte belirlenecek esaslara göre denetlemeye yetkilidir. Bu idari ve mali denetim, adalet müfettişlerince yapılır" biçimindeydi ve değişiklik görmediğinden halen de öyledir.

Mevcut Durum

Kanun

Yürürlükte olan 1136 yasanın 108. maddesinin birinci fıkrası "Baro genel kurulu, baronun mali işlerini denetlemek üzere iki yıllık süre için kendi üyeleri arasından en çok üç asıl ve üç yedek denetçi seçer" ve ikinci fıkrası "Seçim gizli oyla yapılır. 90 ve 92 nci maddeler hükümleri denetçiler hakkında da kıyasen uygulanır" biçimindedir. Her ne kadar madde başlığında "Denetim Kurulu" denilmiş ise de, madde metninde denetim kurulu denilmediğinden ve "en çok üç asıl ve üç yedek denetçi" denilmekle her zaman kurul oluşamayacağı kabul edildiğinden, baroların denetim kurullarının değil ve fakat denetçi ya da denetçilerinin olduğunu kabul etmek gerekir.

133. maddenin birinci fıkrası ise, "Birlik Genel Kurulu, Birliğin mali işlemlerini denetlemek üzere, dört yıl için kendi üyeleri arasından üç asıl ve üç yedek denetçi seçer", ikinci fıkrası "Denetçiler gizli oyla seçilir. 90 ıncı maddenin 2, 3, 4, 5 ve 6 ncı fıkraları ve 92 nci madde hükmü denetçiler hakkında da kıyasen uygulanır" ve üçüncü fıkrası "Birlik Denetleme Kurulunun çalışma usulü ile görev ve yetkileri yönetmelikte gösterilir" biçimindedir. Maddenin üçüncü fıkrasında denetleme kurulu ifadesi kullanıldığından ve birinci fıkrasında en çok ya da en az ifadeleri kullanılmaksızın  "üç asıl ve üç yedek denetçi" denildiğinden, barolar birliği denetçilerinin bir kurul oluşturduğu iddia edilebilir. Ancak, yasa da disiplin kurulunun başkan ve katibinin nasıl seçileceği, toplantılarının ne zaman ve nasıl olacağı gibi düzenlemeler yer almadığından, denetçilerin disiplin kurulu gibi örgütlü bir kurul oluşturduğunu ve/veya oluşturabileceğini kabul edebilmek pek olası değildir. Bu nedenle, TBB denetçileri de, eğer birden fazla ise tıpkı baro denetçileri gibi "denetçiler heyeti" olup bir kurul oluşturduklarının ya da oluşturabileceklerinin kabulü olası değildir.

Ek-4 üncü maddesi ise "Adalet Bakanlığı, Barolar ve Türkiye Barolar Birliği organlarının görevlerini kanun hükümlerine uygun olarak yapıp yapmadıklarını ve malî işlemlerini yönetmelikte belirlenecek esaslara göre denetlemeye yetkilidir. Bu idari ve mali denetim, adalet müfettişlerince yapılır" biçimindedir.

Yönetmelik

19.06.2002 tarihinde yürürlüğe giren ve öncekini yürürlükten kaldıran Avukatlık Kanunu Yönetmeliği, baro denetim kuruluyla ilgili aşağıdaki düzenlemeye 9. bölümünde yer vermiştir. Yukarıda da belirttiğimiz gibi, önceki yönetmelikte böyle bir düzenleme bulunmamaktadır. Yani Avukatlık Kanunu Yönetmeliğinin aşağıdaki düzenlemesi bir ilktir.

Görevleri

Madde 57 — Denetleme kurulunun görevi baronun mali işlerini incelemektir.

Kurul, denetleme görevini en az iki ayda bir yapar. Bunun şeklini ve yöntemini kendisi kararlaştırır. Ancak, denetim sırasında aşağıdaki hususların yerine getirilmesi zorunludur.

a) Baro gelir ve gider hesaplarının ve kayıtların dayanaklarının incelemesini yapmak,

b) Kayıtların usulüne göre yapılıp yapılmadığını tespit etmek,

c) Gider kayıtlarının; bütçeye, genel kurul ve yönetim kurulu kararı ile mevzuata uygunluğunu incelemek,

d) Baro yönetim kurulu tarafından kendilerine tevdi edilen hesap raporlarını incelemek ve varsa usulsüzlük ve hataları tespit etmek,

e) CMUK hesaplarının denetimini yapmak.

Denetçiler, inceleme sonunda üç nüsha rapor düzenlerler. Bu raporlardan biri denetleme kurulunun karar ve rapor dosyasına konur, biri yönetim kuruluna verilir, diğeri de dönem sonunda bu Yönetmeliğin 58 inci maddesine göre hazırlanacak yıllık raporlara eklenir.

Baro yönetim kurulu; denetleme kurulunun çalışmalarını kolaylaştırmak ve istenilen belge ve kayıtları denetleme kurulunun incelemesine hazır bulundurmak zorundadır.

Denetleme kurulunun görev süresi, baro genel kurulunun bir toplantı dönemidir.

Rapor Düzenlenmesi

Madde 58 — Baro denetleme kurulu, dönem sonunda genel kurula sunulmak üzere, baronun iki yıllık mali işlerini gösteren bir rapor düzenler.

Olağanüstü Toplantıya Çağrı

Madde 59 — Baro denetleme kurulu, incelemeleri sırasında baro mali işlerinde ve kayıtların tutulmasında düzensizlikler ve açıklar tespit eder ve bu düzensizliklerin devam ettiği sonucuna varırsa veya mevcut düzensizlikleri vahim görürse; bu konuda bir rapor düzenler ve baro genel kurulunun olağanüstü toplantıya çağırılmasına karar verir. Genel kurul, Avukatlık Kanununun 84, 85 ve 87 nci maddelerine göre toplanarak karar verir."

Yönetmeliğin 12. bölümünde yer alan 73. maddenin benzeri düzenleme, önceki yönetmelikte Ek-1. madde olarak  15.3.1985'den sonra vardı. Yürürlükteki Avukatlık Kanunu Yönetmeliğinin aşağıda metni yer alan 73. maddesi düzenlemesi önceki yönetmeliğin Ek-1 maddesi düzenlemesiyle içerik olarak tümüyle aynıdır, sadece bir iki cümlede anlamı değiştirmeyen farklılık bulunmaktadır. Sözün kısası, aşağıdaki düzenlemenin 15.03.1985 tarihinden bu yana var olduğunu kabul edebilirsiniz.

Barolar ve Türkiye Barolar Birliğinin Denetimi

Madde 73— Barolar ve Türkiye Barolar Birliğinin idari ve mali denetimi, hazırlanacak program dahilinde adalet müfettişlerince yapılır.

İdari denetim; barolar ve Türkiye Barolar Birliği organlarının görevlerini kanun hükümlerine uygun olarak yapıp yapmadıklarını tespite yönelik olup, bu sebeple tüm kayıt, işlem, defter, her türlü evrak ve belgelerin incelenmesi suretiyle yapılır.

Mali denetim;

a) Barolar ve Türkiye Barolar Birliğinin gelir ve giderlerin incelenmesi,

b) Giderlerin amacına ve usulüne uygun olup olmadığı,

c) Gelirlerin yasal kaynaklara dayalı ve zamanında eksiksiz olarak kayıtlara intikal ettirilip ettirilmediği,

d) Üye keseneklerinin tahsil edilip edilmediği,

e) Türkiye Barolar Birliği keseneklerinin vaktinde ödenip ödenmediği,

f) Ölüm yardımı keseneklerinin hak sahiplerine ödenmek üzere Türkiye Barolar Birliğine vaktinde gönderilip gönderilmediği,

g) Barolar ve Türkiye Barolar Birliğinin, memur ve hizmetlilerin prim ve stopaj vergileri ile ücretlerini, baroların avukatlara ait Sosyal Sigortalar Kurumu prim borçlarını zamanında ödeyip ödemedikleri,

h) Baro hesaplarında herhangi bir suiistimal bulunup bulunmadığı,

ı) CMUK hesaplarının denetimi,

hususlarını kapsar.

Denetimin amacına uygun ve sağlıklı yürütülebilmesi için, denetim süresince yetkililer müfettişlere yardımcı olur. İstenilen bilgi ve belgeler geciktirilmeden temin edilir.

Yapılan denetimde, mahallinde giderilmesi mümkün aksaklıklar dışında öneriye değer hususlar ilgili baroya ve Türkiye Barolar Birliğine bildirilir. Müteakip denetimde bu hususlara uyulup uyulmadığı üzerinde durulur.

Denetim sırasında idari ve mali konularda tespit edilecek organların usulsüzlük ve yolsuzluklarından dolayı yapılan soruşturma sonunda düzenlenecek fezlekeli evrak Adalet Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığına tevdi edilir.

Halen yürürlükte olan Avukatlık Kanunu Yönetmeliği, önceki yönetmelik gibi, kanuna atıf yapmamıştır ama Avukatlık Kanununun "Adalet Bakanlığı, Barolar ve Türkiye Barolar Birliği organlarının görevlerini kanun hükümlerine uygun olarak yapıp yapmadıklarını ve malî işlemlerini yönetmelikte belirlenecek esaslara göre denetlemeye yetkilidir. Bu idari ve mali denetim, adalet müfettişlerince yapılır" biçimindeki Ek-4 üncü maddesi halen yürürlükte olduğundan, yönetmelik düzenlemesi dayanağı olmaktadır.

Yürürlükteki düzenlemelerin özeti

1136 sayılı Avukatlık Kanununun 108. maddesinde Baroların denetçileri, 133. maddesinde Türkiye Barolar Birliği denetçileri hakkında düzenleme, kanunun yürürlüğe girdiği 1969 yılından bu yana bulunmaktadır.

Baro denetçilerinin ve/veya denetim kurulunun çalışma usulü ile görev ve yetkileri yasada düzenlenmemiş ve düzenlemenin yönetmelikte yapılacağı da kanunda belirtilmemiştir. Ancak, Avukatlık Kanunu Yönetmeliğinin 9. bölümünde bir düzenleme bulunmaktadır.

Türkiye Barolar Birliği denetçilerinin ve/veya denetleme kurulunun çalışma usulü ile görev ve yetkileri de yasada düzenlenmemiştir. Ancak, düzenlemenin yönetmelikte belirtileceği 133. maddenin üçüncü fıkrasında "Birlik Denetleme Kurulunun çalışma usulü ile görev ve yetkileri yönetmelikte gösterilir" biçiminde belirtilmiş ise de, TTB web sitesinde yayınlanan yönetmeliklerin her hangi birisinde yer almamaktadır. Bir başka ifadeyle Türkiye Barolar Birliği denetçilerinin ve/veya denetleme kurulunun çalışma usulü ile görev ve yetkileri, kanunun emredici hükmüne rağmen, mevzuatta düzenlenmemiştir. Belki de, unutulmuştur.

1136 sayılı Avukatlık Kanununun Ek-4 üncü maddesi "Adalet Bakanlığı, Barolar ve Türkiye Barolar Birliği organlarının görevlerini kanun hükümlerine uygun olarak yapıp yapmadıklarını ve malî işlemlerini yönetmelikte belirlenecek esaslara göre denetlemeye yetkilidir. Bu idari ve mali denetim, adalet müfettişlerince yapılır" biçiminde olup Avukatlık Kanunu Yönetmeliğinin 73. maddesiyle bakanlık denetiminin kapsamı belirlenmiştir. Dikkat çeken nokta, zaman aralığının belirtilmemiş olmasıdır. Yani denetimin düzenli aralıklarla yapılıp yapılmayacağı belli değildir.

Baro denetçileri baronun, TBB denetçileri de TBB'nin, sadece mali işlemlerini denetlemekle görevli ve yetkilidir. Adalet Bakanlığı ise, "Barolar ve Türkiye Barolar Birliği organlarının görevlerini kanun hükümlerine uygun olarak yapıp yapmadıklarını ve malî işlemlerini yönetmelikte belirlenecek esaslara göre denetlemeye yetkilidir".