Oylama sonuçlarını değerlendirmede kullanılan D'Hondt yöntemi, Belçikalı matematikçi Victor D'Hondt tarafından bulunmuştur ve kendi adıyla anılmaktadır. Bu yazınının yayınlandığı tarihte henüz yürürlüğe girmemiş olan ve fakat T.B.M.M.'nin 10.07.2008 tarihinde kabul ettiği Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında 5786 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle asıl kanunun 40. maddesine getirilen ekleme, meslek kuruluşunun organlarının seçimlerinde uygulanması için olasılıkla bu yöntemi getirmektedir.

Barajsız D'Hondt yöntemini, http://en.wikipedia.org/wiki/D'Hondt_method sayfasındaki açıklamaları ve tabloyu örnek alarak ürettiğimiz, aşağıdaki tablo ile açıklayalım;

Birinci aşamada, liste ve bağımsızların oyu 1'e bölünmüş ve 340.000 oy alan A listesinin bir adayının seçimi kazandığı tespit edilmiştir.

İkinci aşamada, adayı kazanan A Listesi oyu 2'ye bölünmüş ve 170.000 sonucu elde edilmiştir. Bu aşamada kazanan 280.000 oy sahibi B listesidir ve bir adayı seçimi kazanmıştır.

Üçüncü aşamada, adayı kazanan B listesi oyu 2'ye bölünmüş ve 140.000 sonucu elde edilmiştir. Bu aşamada kazanan 170.000 oy sahibi A listesidir ve bir adayı daha seçimi kazanmıştır.

Dördüncü aşamada, adayı kazanan A Listesi oyu 3'e bölünmüş ve 113.333 sonucu elde edilmiştir. Bu aşamada kazanan 160.000 oy sahibi 1. Bağımsız adaydır.

Beşinci aşamada, kazanan 1. Bağımsızın oyu 2'ye bölünmüş ve 80.000 sonucu elde edilmiştir. Bu aşamada kazanan 140.000 oy sahibi B listesidir ve bir adayı yedek olarak seçimi kazanmıştır.

Altıncı aşamada, adayı kazanan B listesinin oyu 3'e bölünmüş ve 93.333 sonucu edilmiştir. Bu aşamada kazanan 113.333 oy sahibi A listesidir ve 2. yedek A listesinin adayı olacaktır.

Yedinci aşamada, adayı kazanan A listesinin oyu 4'e bölünmüş ve 85.000 sonucu elde edilmiştir. Bu aşamada kazanan 93.333 oy sahibi B listesidir ve 3. yedek B listesinin adayı olacaktır.

Sekizinci aşamada, adayı kazanan B listesinin oyu 4'e bölünmüş ve 70.000 sonucu elde edilmiştir. Bu aşamada kazanan 85.000 oy sahibi A listesidir ve 4. yedek A listesinin adayı olacaktır.

5786 sayılı kanunla getirilmek istenen yöntemin de, yukarıda açıklanan D'Hondt yöntemiyle aynı olduğunu düşünüyoruz. Ancak, kanun metninin düzenlemesinden, uygulanması istenenin ne olduğunu tam olarak anlayabilmek olası değil. Ne metinde, ne de gerekçede (5760 sayılı kanunun gerekçesi dahil) "D'Hondt yöntemi" kelime olarak da yer almadığından, 5786 sayılı kanunla getirilmek istenen yöntemin yukarıda anlattığımız ile aynı olup olmadığına karar veremedik.

Yukarıdaki açıklamalarımızdan da anlaşıldığı gibi, D'Hondt hesaplama yöntemi, nispi temsili sağlamayı amaçlamakta ve sonuçta, seçime katılan listelerdeki adayların bir kısmı seçimi kazanmış olmaktadır. Diğer yandan, listelerde yer almayıp bağımsız olarak seçime katılan adayların da, yeterli oyu sağlayabilirlerse, seçilebilmeleri olasıdır.

Bilindiği gibi, önceki yıllarda DSAG'ın seçici kurulları vardı ve her seçim döneminde seçici kurul, aday gösterilecekleri belirliyordu. 1994 seçimleri öncesinde, başkan adayları, TBB delege adayları ve diğer organlara gösterilecek adaylar DSAG seçici kurulu tarafından belirlenmişti. 1994 seçiminde, başkan adayının belirlenmesi için sandık kuruldu ve gizli oy-açık tasnif esasıyla başkan adayı belirlendi. Sonraki yıllarda da bu uygulama 2006 yılına kadar devam etti. İlk kez 2006 seçimleri öncesinde organlara gösterilecek adaylar ve TBB delege adayları başkan seçiminden ayrı yapılan bir seçimde sandıkta belirlendi. Başkan adaylarının belirlendiği sandığa gelenlerden çok daha azı bu sandığa geldi. Tabii, kaybedenler memnun olmadı. Çünkü, önerdikleri isimler daha önce organlarda birer ikişer yer alabilirken, bu defa istedikleri sonucu tam olarak elde edemediler. Oysa, 1 Temmuz 2008 seçimlerinde, D'Hondt yönteminin sadece TBB delegeleri seçimi için uygulanması bile halen gündemde olan bazı tartışmaların hiç gündeme gelmemesini sağlayabilirdi.

1 Temmuz 2008 seçimlerinde üç başkan adayı vardı ve her biri önerdiği listeyi bastırıp dağıtmıştı. DSA içerisinde huzursuzluğa neden olmamak ve kopmaları engellemek için belki nispi temsil uygulaması yararlı olabilirdi diye düşündük ve somut verilerden hareketle bir örnek oluşturabilmek için 1 Temmuz 2008 tarihinde yapılan DSA seçimi sonuçlarına D'Hondt yöntemini uyguladık.

Seçimlerde listeler oylanmadığı ve liste içi sıralama olmadığı için, önce listeler içerisinde adayların aldıkları oylara göre sıralama yaptık ve sıralı listeleri oluşturduk. Bu sıralamayı yaparken iki ayrı listede adı olanları, en çok oyu alan listenin adayı olarak ve listenin başkan adayı ile aynı oyu almış gibi kabul ettik. Yöntemi uygularken sadece başkanların oylarını hesaplamaya aldık. Listenin ilk sırasındaki oy daha yüksek olsa bile, biz o listenin başkan adayının oyunu D'Hondt yöntemiyle yaptığımız hesaplamada kullandık. Yani, başkan adaylarının oylarını liste oyu gibi kabul ettik. Tabii, bu varsayımların sonucu, sadece fikir verebilecek bir sonuç elde ettik. D'Hondt yönteminin sağlıklı uygulaması için, sıralaması önceden belirlenmiş listelerin oylandığını ve kazananların listedeki sıralarına göre belirlendiğini dikkate alınız. Keza, seçim öncesinde D'Hondt yönteminin uygulanacağı belirtilmiş ve listeler bu uygulama dikkate alınarak hazırlanmış ve oylanmış olsaydı, liste sıralamasına göre kazanan adaylar belirleneceğinden, seçimi kazanan isimlerin farklı olabileceğini de hesaplayınız. Kısaca, bizim yaptığımız hesaplama sonucunun, önceden D'Hondt yöntemi uygulamasına karar verilmiş olsaydı çıkabilecek sonuçla aynı olmayacağını kabul etmek gerekir.

Aşağıda, hesaplarımızı yaparken yararlandığımız belgeler ve hesaplamalar sonuçlarını bilgisayarınıza indirebileceğiniz ya da bilgisayarınızda görüntüleyebileceğiniz dosyaların bağlantıları yer almaktadır.

Seçim sonuçları listesi (MS Excel dosyası olup erişmek için buraya tıklayınız)

D'Hondt yöntemi için kullandığımız hesap dosyası (Sayın Haluk Uygun'un hazırladığı MS Excel dosyasına erişmek için buraya tıklayınız)

D'Hondt yöntemiyle yapılan sıralama ((PDF dosyası olup erişmek için buraya tıklayınız)

Hesaplama sonuçları (PDF dosyası olup erişmek için buraya tıklayınız)

Kazanan liste ile D'Hondt uygulandığında kazanabilecek liste karşılaştırması (PDF dosyası olup erişmek için buraya tıklayınız)

(PDF dosyalarını görüntüleyebilmek için bilgisayarınızda Adobe Acrobat Reader yazılımının yüklü olması gerektiğini lütfen dikkate alınız. Yazılım yüklü değilse indirip yüklemek için buraya tıklayınız).

Hesaplamamızda sadece başkanların listelerini esas aldık ve bağımsızları hesaplamaya dahil etmedik. Bağımsız adayları da hesaplamaya dahil etmiş olsaydık 241 oy alan Sayın Fikret Aydın 14. sırada TBB delegesi adayı olarak seçilmiş olabilecekti. Hatta 120 oy alabilen diğer bir bağımsız aday da TBB delege adayı seçilmiş olabilecekti. Yukarıda bağlantısını verdiğimiz D'Hondt yöntemiyle yapılan sıralama dosyasını görüntülediğinizde, olasılığı fark edeceksiniz.  Sınamak istiyorsanız, yukarıda bağlantı verdiğimiz, D'Hondt yöntemi için kullandığımız hesap dosyasını kullanabilir ve sonucu görebilirsiniz. Aynı dosyayı farklı liste oyları için kullanabilir ve olasılık hesaplamaları yapabilirsiniz. Ancak, bu dosyadaki hesaplamanın sadece liste hesaplaması için tasarlandığını ve bağımsız adayların listelerle birlikte sıralaması için uygun olmadığını lütfen dikkate alınız.

Hesaplama sonuçlarında TBB Delegelerinin 32 adet olduğunu göreceksiniz. Bunun nedeni, DSA seçiminde 32 TBB delege adayı seçilmiş olmasıdır. Listedeki TBB delegelerinden 31. sırada olan isim sayın Coşar listesinin 14. sırasındaki ve 32. sırada olan isim sayın Kurtuluş listesindeki 10. sırasındaki adaylardır. Bilindiği gibi, 1136 sayılı yasanın 114. maddesi düzenlemesi gereği ilk 100 kişi için iki delege sonraki her üç yüz kişi için barolarca 1 delege seçilmektedir. Ankara Barosunun, 2007 yılı 1 Temmuz ve 30 Eylül arası üye sayısı artışına bakılırsa, 2008 yılı Eylül ayı sonunda baronun üye sayısı olasılıkla 8.800 altında olabilecektir. Eğer 8.800 üye olursa TBB delege sayısı 31 olacak, 8.799 olursa 30 olacaktır.  TBB delege adayı sayısının 32 olabilmesi içinse, Ankara Barosu üye sayısının 9.100 olması gerekir ve 9.099 yeterli değildir. Kısaca, 32 delege belirlenmiş olması da doğru değildir.

Bu yazıda bağlantı verdiğimiz dosyaları ve bu dosyalardaki bilgileri kullanarak, 1 Temmuz 2008 seçimlerinde DSA, D'Hondt yöntemini kullanıp listeli seçim yapsaydı, sonuçlar DSA geleceği açısından daha mi iyi olurdu? Siz karar verin.

2006 yılı Baro seçim sonuçlarını hatırlayacaksınız. DSA başkan adayı sayın Vedat Ahsen Coşar 3177, BBG başkan adayı sayın Salih Çelen 1823 ve ÇAG başkan adayı sayın Hüseyin Yüksel Biçen 589 oy almıştı. Bu oyları liste oyları olarak kabul edip D'Hont yöntemini uygularsak, yönetim kuruluna DSA'dan 6, BBG'den 3  ve ÇAG'dan 1 kişi, denetleme kuruluna DSA'dan 2 ve BBG'den 1 kişi, disiplin kuruluna DSA'dan 3 ve BBG'den 2 kişi seçilebilirdi. 28 TBB delegesi ise DSA 15, BBG 9 ve ÇAG 3 kişi olarak dağılırdı.

Bir seçim daha geri dönelim ve 2004 yılı Baro seçim sonuçlarını hatırlayalım. DSA başkan adayı sayın Vedat Ahsen Coşar 2113, BBG başkan adayı sayın İlhan Ş. Masarifoğlu 1702 ve ÇAG başkan adayı sayın Hüseyin Yüksel Biçen 827 oy almıştı. Bu oyları liste oyları olarak kabul edip D'Hont yöntemini uygularsak, yönetim kuruluna DSA'dan 5, BBG'den 4  ve ÇAG'dan 1 kişi, denetleme kuruluna DSA'dan 2 ve BBG'den 1 kişi, disiplin kuruluna DSA'dan 2, BBG'den 2 ve ÇAG'dan 1 kişi seçilebilirdi. 26 TBB delegesi ise DSA 12, BBG 10 ve ÇAG 4 kişi olarak dağılırdı.

Daha fazla uzatmayalım. 1 Temmuz seçimlerinde DSA, D'Hondt yöntemini uygulasa, belki tabanın arzuları kısmen karşılanabileceği için daha uygun olabilirdi. DSA, D'Hondt yöntemine ister sıcak baksın, ister soğuk, bu yöntemin meslek kuruluşlarının tamamının seçimlerine getirilmek istendiğini ve olasılıkla getirileceğini, hatta baro seçimlerinden ya da TBB seçimlerinden önce 1136 sayılı yasada değişiklikler olabileceğini dikkate almak gerekir. Tabii, bu değişiklik baro seçimlerinden önce yapılırsa 2009 yılında yapılacak TBB seçimleri için yapılan bütün hesaplar ve kurgular sanırız tümüyle değişecek ya da değiştirilmek zorunda kalınacaktır.